1938-1950 yılları arasında Türkiye'de çoksesli müzik ve resim alanlarında "evrensel sanat" yaratma ülküsü

Tez Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler , Türkiye

Tez Danışmanı: Kıymet Giray

Tezin Onay Tarihi: 2010

Tezin Dili: Türkçe

Özet:

10 Kasım 1938 tarihinde Atatürk'ün ölümünün ardından; 11 Kasım'da İsmet İnönü Cumhurbaşkanlığı'na seçilmiş ve Türkiye'de "Millî Şef" dönemi başlamıştır. Yaklaşık 17. yüzyılda Osmanlı'da başlayan batılılaşma hareketleri; Cumhuriyet'in ilanıyla birlikte daha programlı ve tutarlı bir kimlik kazanmış; İnönü döneminde ise Cumhuriyet'in ilk yıllarından devir alınan kurumlarla süreç hızlandırılmaya çalışılmıştır. Düşünsel olarak dönemin "batılılaşma" kavramı; zaten Anadolu topraklarında var olan medeniyeti ortaya çıkartmak olarak dile getirilmektedir. Dönemin kültür-sanat politikalarına bakıldığında; Anadolu'dan beslenen ancak "evrensel" değerlere sahip sanat yapıtları üretme ve tüm "ulus" tarafından bu "evrensel" değerleri kavrayacak bir sanat beğenisine kavuşma ülküsü dikkat çekmektedir. Bu ülküye ulaşmada en faal kurum Atatürk döneminde kurulmaya başlanan Halkevleri ve halk odalarıdır. Bunun dışında bu ülkü kapsamında CHP Yurdu Gezen Ressamlar; halk hikâyeleri ve halk müziği derleme çalışmaları bir bütün olarak yurdun yerel motiflerini batı tekniğiyle birleştirerek "evrensel" sanat yaratma ülküsüne ulaşmada önemli etkinliklerdir. Yurt dışında eğitim gören sanatçıların oluşturdukları gruplar da ("d" ve "Yeniler") ülkenin sanat hayatını canlandırmak ve son akımları takip etmek konusunda bu amaca hizmet etmişlerdir. Ayrıca toplanan Eğitim Şûralarında, yaygın eğitim kurumlarının da bu ülkü doğrultusunda çalışmaları; yalnız ders kapsamında değil tüm okul hayatında koro konserleri ve sergi gibi etkinliklerle sanatın yaşamın içinde yer alması ve beğeninin yükseltilmesi hedefleri göz önünde bulundurularak, imkânlar dahilinde programlar değiştirilmiştir.