Şizofreni ve benzeri psikotik bozukluk tanısı almış hastalara taburculuk döneminde ilaç tedavisine uyuncunu arttırmaya yönelik olarak verilen ilaç eğitiminde klinik eczacının rolü
Tez Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Eczacılık Fakültesi, Eczacılık Meslek Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tez Danışmanı: Ayçe Çeliker
Tezin Onay Tarihi: 2017
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Şizofreni ve diğer psikotik bozukluk tanılı hastalarda hastalığın şiddetlenmesiyle birlikte taburculuk sonrası dönemde ilaç tedavisine tam olarak uyulamaması hastaların kendileri, aileleri ve psikiyatride çalışan sağlık personeli için büyük bir sorundur. Bu prospektif çalışmada, klinik eczacının taburculuk anında verdiği yazılı ve sözlü ilaç eğitiminin (ilaç rengi ve şekli, etkileşimleri, yan etkileri, vb.) ilaç uyuncu üzerinde etkili olup olmadığı değerlendirilmiştir. 1 Eylül 2016 ve 12 Haziran 2017 tarihleri arasında Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri yatan hasta servisine yatışı yapılan, ICD-10 tanı kriterlerine göre şizofreni, şizoafektif bozukluk, şizotipal kişilik bozukluğu veya akut şizofreni benzeri psikotik bozukluk tanısı alan 40 hasta çalışmaya dahil edildi. Hastalığın şiddetini, ilaç yan etkilerini ve ilaç uyuncunu değerlendirmek amacıyla bir takım ölçekler hastalara uygulanmıştır (sırasıyla; PANSS; UKU, SAS, BARS, AIMS; MARS ve ROMI). Daha sonra taburculuk döneminde, reçete edilen ilaçların düzenli ve önerilere uygun kullanımının önemi klinik eczacı tarafından vurgulanmıştır. Taburcu olduktan 6-8 hafta sonra, hastalar kontrole çağırılarak yatış esnasında uygulanan ölçekler yeniden uygulanmıştır. İlaç eğitiminden sonra uyunç değerlendirme ölçeği MARS'ta istatistiksel olarak anlamlı bir artış görülmüştür (p <0.001). İlaç uyuncu ile cinsiyet, yaş, tütün/alkol kullanımı, medeni durum arasında anlamlı bir korelasyon bulunmamıştır. Bununla birlikte, akatizi göstergesi BARS arttıkça uyunç göstergesi MARS'ın azaldığı gözlenmiştir (r: -0,367; p <0,05). Ayrıca MARS skoru, toplam hastaneye yatış sayısı (r: -0,325; p <0,05) ve kullanılan psikotrop ilaç sayısıyla (r: -0,316; p <0,05) da ilişkili bulunmuştur. Uyunç sürecini etkileyebilecek faktörler çoklu regresyon analizi ile incelendiğinde, akatizinin uyuncu en fazla etkileyen faktör olduğu ortaya çıkmıştır (ß: -0,389, r2: -0,002, F: 0,750). Bu sonuçlar yan etkilerin uyunç üzerine etkisini literatürü destekler nitelikte göstermektedir. Çalışma sonucunda, psikiyatrik bakımda klinik eczacılar tarafından verilen ilaç danışmanlık hizmetlerinin, akılcı ilaç kullanımı için etkili bir şekilde kullanılabileceği görülmüştür. Psikotrop ilaç kullanımına ilişkin ilaç danışmanlığından faydalanmak ve psikiyatride ilaç uyuncunu iyileştirmek için stratejiler geliştirmek gerektiği kanaatine varılmıştır.Anahtar kelimeler: şizofreni, psikotik bozukluk, uyunç, ilaç eğitimi, klinik eczacı.