Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı A.B.D., Türkiye
Tez Danışmanı: Prof. Dr. Ülkü Çelik Şavk
Tezin Onay Tarihi: 2007
Tezin Dili: Türkçe
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:
Osmanlı Sahası Türkçe Şair Tezkireleri (OSTŞT)'nin Üslup Özellikleri? adını taşıyan bu tezin amacı, 16. ile 20. yüzyıl arasında yazılmış OSTŞT'nin tür özellikleri olabilecek ortaklıkları belirlemektir. Söz konusu tezkirelerde sunulan bilginin edebiyat sosyolojisi, edebiyat eleştirisialanlarıyla ilgili yönlerine dair önemli ölçüde kitap ve makale yayımlanmıştır. Tezkirelerin dil ve üslup özellikleri üzerine ise ilgili birkaç yayın dışında çalışma gerçekleşmemiştir. Bu noktada, tezde konunun pek çalışılmamış yönlerine yoğunlaşılmaktadır. Tezde yöntem olarak, örnekleri büyük ölçüde 16. yüzyıldaki klasik sayılabilecek eserlerle verilmiş, türün genel özelliklerini gösteren ve dolayısıyla yazarı aşan unsurlar ele alınmıştır. Tekrara, tekdüzeliğe sebep olmamak amacıyla, yüzyıllara göre bir anlatım bu gerekçeyle tercih edilmemiştir. OSTŞT, Arap kültürü çerçevesinde oluşturulmuş ve ardından da Fars kültürü ilede zenginleştirilmiş bir üslup üzerine bina edilmiştir. Farklı kültürlerden beslenen ama ortak özellikler üzerine bina edilmiş olan bu nesrin üslubuna dair tarihsel gelişim çizgisi de göstermiştir ki, kuralları çok büyük ölçüde belirli olan ve dolayısıyla yazarının kişisel üslubundan belki daha önce, tür üslubunu öne çıkaran bir anlatım söz konusudur. OSTŞT'de yazarların kişisel üslupları da, türün büyük ölçüde belirli olan kalıplarından yararlanma ölçüleriyle şekillenmektedir. OSTŞT yazarı, bu imparatorluk dilini kullanırken, sanat yapma ölçütü olmak üzere dilin sesbilgisel, biçimbilgisel, sözlüksel, sözdizimsel ve anlamsal pek çok unsurunu dengeli olarak tercih etmekte, böylelikle de bütüncül bir estetik dil kullanımı ortaya koymaktadır.
Anahtar Sözcükler: Tezkire, biyografi, Osmanlı sahası Türkçe şair tezkireleri, Osmanlı Türkçesi, üslup, üslup bilimi, anlatım bilimi