Bulgaristan Türklerinin Göç ve Kimlik Deneyimleri: Zorlukların ve Güçlenmenin Kuşaklararası Aktarımı
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sosyal Hizmet A.B.D., Türkiye
Tez Danışmanı: Sunay İl
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Bu araştırmanın amacı, göç ile bağlantılı zor yaşam deneyimlerinin yalnızca onu doğrudan deneyimleyen kuşakları değil, sonraki kuşakları da etkilediğine ilişkin kabul ile 1989 Göçünü doğrudan ve dolaylı olarak deneyimleyen Bulgaristan Türklerinin kimliklerini ve gündelik yaşamlarını inşa ederken ki güçsüzleştirici ve güçlendirici deneyimlerini keşfetmektir. Araştırma yöntemi olarak, bir topluluğun belirli bir fenomenle bağlantılı sübjektif deneyimlerini anlamak ve öznel deneyimleri yeniden inşa etmek için anlatıların analiz edildiği niteliksel araştırma yaklaşımı seçilmiştir. Veri toplama aşamasında, Bulgaristan Türklerinin gücü nasıl kavramsallaştırdıklarının anlaşılması, kuşaklararası aktarım mekanizmaları ve güç kaynaklarının keşfedilmesi için katılımcı gözlem ve derinlemesine görüşme tekniklerine başvurulmuştur. Bu çerçevede; Ankara, Bursa, İstanbul ve Tekirdağ’da ikamet eden ve 1989 Göçünü doğrudan deneyimlemiş olan on sekiz birinci kuşak Bulgaristan Türk’ü ile onların bu göçü doğrudan deneyimlememiş, günümüzde yetişkin olan ve Ankara, Bursa, İstanbul, Tekirdağ, Londra ve Kırcaali’de ikamet eden çocukları on beş Bulgaristan Türk’ü ile derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Elde edilen veriler; fiziksel, duygusal, psikolojik ve tinsel boyutlarda deneyimlenen güçsüzleştirici ve güçlendirici etkilerin yanı sıra aile sistemi, kolektif kimlik, kültürel ve toplumsal bağlamlar da dikkate alınarak analiz edilmiştir. Yerini bulmaya çalışan köksüz ağaç metaforu ile yaşamlarını tanımlayan birinci kuşak Bulgaristan Türkleri; göç öncesinde deneyimledikleri zorlayıcı yaşantılar sırasında büyük bir umut besledikleri meçhulde psikososyal desteklere erişemeyen, bir yandan Türk ve Müslüman kimlikleri ile politik aktörlerin içerici söylemlerine mazhar olurken bir yandan da yabancı oldukları politik ve ekonomik sistem içerisinde yalnız bırakılan ancak her şeye rağmen de güç kaynaklarını keşfeden ve onlardan yararlanarak zorluklar karşısında boyun eğmeyen, güçlenme süreci için âdeta birer model olan öznelerdir. Bununla birlikte, bu zorlayıcı yaşantıların mağdurları olmayan ve hatta canlı tanıkları dahi olmayan ikinci kuşak Bulgaristan Türklerinin kuşaklararası aktarım mekanizmaları ile bu yaşantılardan etkilendikleri, kaynakları aynı gibi görünmekle beraber ebeveynleri ile farklı güçsüzleşme ve güçlenme dinamiklerine sahip oldukları ve nihayetinde eksik kamusal hizmetlerden fazlasıyla muzdarip oldukları ortaya çıkmıştır. Son tahlilde, Bulgaristan Türklerine yönelik sosyal hizmet uygulamaları için bir çerçeve oluşturulmuş ve göç yönetimi bağlamında göçmen topluluklara yönelik uzun erimli psikososyal destek hizmetleri ve sosyal politikalara ilişkin öneriler geliştirilmiştir.