Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Fransız Dili Ve Edebiyatı A.B.D., Türkiye
Tez Danışmanı: Eylem Aksoy Alp
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Fransızca
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:
Yazın bilimi ve çeviribilim kesişimindeki bu vaka çalışmasında içmetinsellik kavramı gönderimsel
değerinden hareketle incelenmekte ve Annie Ernaux’nun Türkçeye çevrilen yapıtlarındaki içmetinsel
ilişkiler çözümlenmektedir. Çalışmada, içmetinselliğin çeviribilimdeki yerini konumlandırmak ve kuramla
uygulamaya dayalı sınırlarını genişletmek amaçlanmaktadır. Çalışmanın bütüncesi, çeşitli çevirmen, editör
ve yayınevinin dahil olduğu çevirilerin yanı sıra yeniden çeviri ve yeniden düzenlemeleri de bünyesinde
barındırarak konuya bütüncül bir bakış açısıyla yaklaşmaya imkan tanımaktadır. Bu çalışmada çevirilerdeki
içmetinselliği çözümleme modeli önerilmektedir. Bu model doğrultusunda yakın bir okuma yapılarak ve
karma bir araştırma yöntemi izlenerek kaynak ile erek metinler karşılaştırılmaktadır. Ayrıca, gözlemlenen
içmetinsel görüngülerin daha etkili bir şekilde betimlenmesi için bu model dört içmetinsel çeviri tekniğiyle
birlikte kullanılmıştır. Yapılacak çözümleme özellikle biçim, ses ve yazar terimlerinin kaynak ve erek
metinlerdeki yinelenmesi üzerine kuruludur. Zira bu ögeler, çevrilen yapıtların anlamsal açından
yapılanmasının yanı sıra yazar, çevirmen ve editörün metinsel kimlik oluşumuna ya da erek okurun
metinlere aşina hale gelmesine katkıda bulunabilecek niteliktedir. Araştırmaya konu olan çözümlemeyi
bağlamsallaştırmak için yazar, çevirmen, editör ve okurların dış metinlerine başvurulmakta, ayrıca da
çevirmen Siren İdemen ve editör Şirin Etik ile yarı yapılandırılmış görüşme yapılmaktadır. Çalışmanın
sonuçları yazarın karakteristik özelliklerinin çözümlenmesinin kendi başına yeterli olmadığını
göstermektedir. Zira çevirideki içmetinselliğin karma yapıda olması nedeniyle çevirmen, editör ve
yayınevinin karakteristik özellikleriyle yazarınkileri birlikte inceleme gereksinimi ortaya çıkar. Çalışma
sonucunda, Cem Yayınevi (1992-1994), İletişim Yayınları (2000-2001) ve Can Yayınlarında (2021-2025)
üç farklı dönemde yayımlanan Annie Ernaux çevirileri incelendiğinde özellikle son yayımlanan
çevirilerinde içmetinsel ilişkiler bakımından belirgin bir artış gözlemlenmektedir. Cem Yayınevi (3) ve
İletişim Yayınları (2) örneğinden farklı olarak Can Yayınlarında (9) bütüncesi çok daha geniş olan bir çeviri
etkinliği ortaya konmakta ve bu süreç büyük çoğunlukla tek bir çevirmen (Siren İdemen) ve tek bir editör
(Şirin Etik) tarafından yürütülmektedir. Ayrıca önceki çeviriler külliyatın güncel durumuna göre yeniden
düzenlenerek uyarlanmaktadır.