İnönü-Eskişehir Fay Sistemi'nin Yeniceoba-Cihanbeyli (Konya-Türkiye) Arasındaki Bölümünün Neojen-Kuvaterner Yapısal Evrimi
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Jeoloji Mühendisliği Bölümü, Türkiye
Tez Danışmanı: Prof. Dr. Ramazan Kadir Dirik
Tezin Onay Tarihi: 2007
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Batıda Uludağ’dan (Bursa) güneydoğuda Sultanhanı’na (Konya) kadar devam eden, gidişi KB–GD ile BKB–DGD arasında değişen bir dizi fay zonundan oluşmuş İnönü-Eskişehir Fay Sistemi Orta Anadolu’daki en önemli fay sistemlerinden biridir. Batı ucundaki kolu Eskişehir fay zonu olan sistem Sivrihisar doğusunda Ilıca, Yeniceoba, Cihanbeyli ve Sultanhanı fay zonları olarak devam eder. Bunlardan, Cihanbeyli fay zonu ile Yeniceoba fay zonunun doğu kesiminin neotektonik özellikleri ve evrimi ile sismik etkinliği çalışmanın ana amacını oluşturur.
Bölgede yüzeylenen kayaçlar temel ve örtü birimleri olmak üzere ikiye ayrılır. Kütahya-Bolkardağı Metamorfikleri ve Orta Anadolu Ofiyolitli Karmaşığı en yaşlı temel birimlerdir. Bunlar Üst Kretase–Orta Paleosen yaşlı karasal Kartal Formasyonu ile Paleosen–Alt Eosen yaşlı denizel Çaldağ Formasyonu tarafından uyumsuzlukla örtülür. Oligo–Miyosen yaşlı karasal Gökdağ Formasyonu diğer temel kayaçları açısal uyumsuzlukla örter. Örtü birimleri Pliyosen yaşlı gölsel Cihanbeyli Formasyonu ile Pleyistosen yaşlı karasal Tuzgölü Formasyonu ile başlar ve temel birimlerini açısal uyumsuzlukla örter. Alüvyal yelpazeler, yamaç molozları ve alüvyonlar ile Bolluk Gölü çevresindeki sodyum sülfatlar ve traverten konileri de önemli güncel çökellerdir.
KB–GD gidişli ve güneye eğimli düzlemlere sahip Cihanbeyli fay zonu, batıda Sülüklü’den başlar ve doğuda Cihanbeyli’ye kadar devam eder. Gökdağ ve Cihanbeyli formasyonları ile güncel alüvyal çökellerde yapılan ayrıntılı saha çalışmaları ve kinematik analizler Cihanbeyli fay zonunun normal fay karakterli birbirine paralel fay serilerinden oluştuğunu ortaya koyar. Yeniceoba fay zonu, batıda Günyüzü ile doğuda Yeniceoba arasında yüzeylenir. Bu zon, KB–GD doğrultulu kuzeye eğimli faylardan oluşur ve hem temel hem de v örtü birimlerini keser. Fay düzlemleri üzerinde üst üste binik şekilde gözlenen iki fay çiziği seti eski sağ yönlü doğrultu atımlı bir faylanmayı, ve daha genç olan sağ yanal bileşenli normal bir faylanmanın varlığına işaret eder. Bu iki fay zonu arasındaki KB–GD doğrultulu yükselim Kelhasan horstu olarak adlandırılmış olup, horstun üzerinde Yeniceoba fay zonundan ayrılan fay kolunun oluşturduğu Kuşça yarı grabeni yer alır. Cihanbeyli fay zonunun doğusunda Kelhasan horstu tarafından sınırlanan BKB–DGD gidişli Cihanbeyli grabeni bulunur.
Fay düzlemlerinin kinematik analizi, bölgenin gerilme rejiminin etkisi altında olduğunu ve genişlemenin KKB–GGD doğrultusunda geliştiğini gösterir. Yeniceoba ve Cihanbeyli fay zonları üzerinde yer alan yatay konumdaki güncel taraça çökellerini kesen oldukça dik eğimli, az miktarda doğrultu atım bileşenine sahip normal faylar, her iki fay zonunun da Kuvaterner’de aktif olduğunu ve KKD– GGB doğrultulu bir açılmanın etkisinde olduklarını belirtir. Kinematik analizlerle elde edilen açılma doğrultusu, etkin genişlemenin devam ettiğini gösteren güncel faylanmaların sadece bölgenin doğu ve güneydoğusunda yer almaları, bu iki zona ait fayların doğrultuları ve geometrileri incelendiğinde bölgenin güneydoğusunun, kuzeybatısına göre daha fazla açıldığı görülür. Bu durum Isparta Büklümü’ndeki açılmadan kaynaklanır ve büklümün kuzeydoğusunda kalan bölgenin saat yönünde dönmesine yol açar. Yeniceoba ve Cihanbeyli fay zonlarının doğudaki açılmaları serbestleşme (accomodation) fayı özellikleri taşıdığı düşünülen Altınekin fay zonu tarafından kontrol edilir.
Dış merkezleri fay zonu üzerinde yer alan depremlerin varlığı ise sismik etkinliğin günümüzde de devam ettiğinin işaretleridir.