Tez Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Fakültesi, Beslenme ve Diyetetik Bölümü, Türkiye
Tez Danışmanı: Halit Tanju Besler
Tezin Onay Tarihi: 2012
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
| Bu çalışmada, kolon kanserli hastalarda adjuvan kemoterapi ve metastatik hastalığa yönelik kemoterapinin, hastaların beslenme durumu ve bazı biyokimyasal parametrelerine olan etkileri incelenmiştir. Bu amaçla, Nisan 2010 - Kasım 2011 tarihleri arasında Hacettepe Üniversitesi Onkoloji Hastanesi'ne başvuran, yeni tanı almış ve kemoterapi almaya aday 45 yaş ve üzeri toplam 29 kolon (n=18) ve metastatik kolon (n=11) kanserli hasta 6 kür kemoterapi süresince takip edilmiştir. Kemoterapi öncesi dönemde hastalara bir anket formu uygulanmış; ayrıca kemoterapi öncesi, sırası (3. kür) ve sonundaki (6. kür) dönemlerde tüm bireylerin besin tüketim kayıtları (3 gün), fiziksel aktivite kayıtları (1 gün) ve bazı antropometrik ölçümleri alınmış, biyoelektrik empedans analizi vücut bileşimlerinin analizi yapılmıştır. Kemoterapi öncesi ve sonunda hastaların bazı biyokimyasal bulguları dosyalarından elde edilmiştir. Ayrıca, tüm hastalara kemoterapi öncesinde ve tedavi süresince araştırmacı diyetisyen tarafından düzenli olarak beslenme danışmanlığı verilmiştir. Çalışmanın sonunda, her iki hasta grubunda da tedavi süresince en sık görülen yan etkilerin iştahsızlık, halsizlik, ağız kuruluğu, tat ve koku almada değişiklik, konstipasyon ve bulantı olduğu saptanmıştır. Kemoterapi öncesine göre kemoterapi sırasında kolon kanserli hastaların magnezyum alımlarının, metastatik kolon kanserli hastaların ise B2 vitamini alımlarının anlamlı olarak azaldığı belirlenmiştir (p<0.05). Kemoterapi sonunda ise kolon kanserli hastaların enerji ve besin öğesi alımlarında anlamlı bir değişiklik olmazken (p>0.05); metastatik hastalarda enerjinin doymuş yağdan gelen oranının ve fosfor alımının anlamlı olarak azaldığı; folik asit ve suda çözünmez posa alımının ise anlamlı olarak arttığı bulunmuştur (p<0.05). Her iki hasta grubunda, enerjinin karbonhidrat, protein ve yağlardan gelen oranında kemoterapi süresince anlamlı bir değişiklik olmazken, her üç dönemde de karbonhidrat oranının önerilen düzeylerden (enerjinin %55-60'ı) az, yağ oranının ise önerilenden (enerjinin %25-30'u) fazla olduğu gözlenmiştir. Ayrıca referans alım düzeyleri ile kıyaslandığında, tedavi öncesi ve süresince her iki hasta grubunun da kalsiyum hariç enerji ve diğer besin öğesi gereksinimlerinin en az %70'ini karşılayabildiği görülmüştür. Kemoterapi öncesine göre kolon kanserli hastaların kemoterapi sırasında süt ve süt ürünleri, yeşil yapraklı sebzeler ve şeker tüketimlerinin anlamlı olarak azaldığı, metastatik hastaların ise besin gruplarının tüketim miktarlarında anlamlı bir değişiklik olmadığı saptanmıştır. Her iki hasta grubunda erkek hastaların tedavi öncesinden, tedavi sonuna kadar enerji alımlarının (p>0.05) ve enerji harcamalarının azaldığı (p<0.05), ancak bunun hastalardaki enerji dengesinde anlamlı bir değişikliğe yol açmaması nedeniyle vücut ağırlıklarında tedavi süresince önemli bir değişikliğin olmadığı gözlenmiştir. Kadın hastaların ise, tedavi öncesi dönemden tedavi sonuna kadar enerji alımlarının arttığı, harcamalarının ise azaldığı (kolon: p>0.05; metastatik p<0.05) ve bu durumun pozitif enerji dengesine yol açarak (p<0.05), hastaların kilo almalarına ve BKİ'lerinin artmasına neden olduğu görülmüştür (kolon: p>0.05, metastatik kolon: p<0.05). Kolon kanserli erkek ve kadın hastaların tedavi süresince vücut bileşimlerinde anlamlı bir değişiklik olmazken, metastatik kolon kanserli erkek hastaların kemoterapi sırası ve sonundaki dönemler arasında vücut yağ kütlesinin (% ve kg) arttığı, yağsız vücut kütlesinin ise azaldığı (%) saptanmıştır (p<0.05). Metastatik kadın hastalarda da benzer şekilde vücut yağ kütlesinde (% ve kg) hem tedavi sırası (p<0.05) hem de tedavi sonunda (p>0.05) bir artış olduğu, yağsız kütlenin ise (%) azaldığı belirlenmiştir. Ayrıca kolon kanserli hastalarda tedavi sonunda LDL ve AST düzeylerinin anlamlı olarak arttığı, potasyum, fosfor ve total lenfosit düzeylerinin ise anlamlı olarak azaldığı; metastatik hastalarda ise ürik asit, trigliserit, HDL ve VLDL düzeylerinin ve karaciğer enzimlerinin (ALT, AST) tedavi sonunda anlamlı olarak arttığı, total lenfosit sayısının ise azaldığı gözlenmiştir. Sonuç olarak, çalışmaya katılan kolon ve metastatik kolon kanserli hastaların 6 kür kemoterapi süresince enerji ve besin öğesi alımlarının önemli oranda etkilenmediği ancak, tedavinin yan etkileri nedeniyle hastaların özellikle besin seçimlerinin değiştiği ve aktivite düzeylerinin azaldığı belirlenmiştir. Ayrıca erkek hastaların vücut ağırlıklarında artış veya azalışlara rağmen, tedavi sonunda başlangıçtaki vücut ağırlıklarını koruyabildikleri, kadın hastaların ise tedavi sürecinde kilo almaya eğilimi olduğu ve vücut ağırlıkları ile yağ kütlelerinin arttığı saptanmıştır. Hastaların kemoterapi sırasında beslenme durumlarında meydana gelen bu değişiklikler, diyetisyenin kemoterapi alan kolon kanserli hastaların beslenme durumlarının yönetiminde önemli bir rolü olduğuna dikkat çekmektedir. |