Chia Tohumunun (Salvia hispanica L.) Ratlarda Kafeterya Diyeti ile İndüklenen Obezite Üzerine Etkisi

Tez Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Fakültesi, Beslenme ve Diyetetik Bölümü, Türkiye

Tez Danışmanı: Aylin Ayaz

Tezin Onay Tarihi: 2021

Tezin Dili: Türkçe

Desteklendiği Program: Diğer

Özet:

Günümüzde obezite global olarak oranı giderek artan önemli bir sağlık sorunudur. Bunda tüketime hazır ve enerji yoğunluğu yüksek olan besinlerin etkisi oldukça büyüktür. Bu durumda fonksiyonel ve biyoaktif besin bileşenleri kaynağı olan bitkisel besinlerin önemi giderek artmaktadır. Son yıllarda alternatif pseudo-tahıllar arasından chia tohumu zengin besin ögesi içeriği ve sağlık üzerine olumlu etkileri nedeniyle dikkat çekmektedir. Bu çalışmanın amacı, kafeterya diyeti ile obezitenin indüklendiği ratlarda, obezitenin neden olduğu olumsuz etkiler üzerine chia tohumunun olası etkilerini belirlemek ve tüm grupların adipoz dokularında PPARα/γ, SREBP1c, UCP2 ve FADS2 gen ekspresyon düzeylerini saptamaktır. Üç haftalık erkek Wistar ratlar (n=28), 15 hafta süresince dört grupta takip edilmiştir: KON grubu (kontrol diyeti, n=7), CHİA grubu (%20 oranında chia tohumu içeren kontrol diyeti, n=7), KAF grubu (kontrol diyeti ve kafeterya besinleri, n=7) ve KAF+CHİA grubu (%20 oranında chia tohumu içeren kontrol diyeti ve kafeterya besinleri, n=7). Çalışma süresinin sonunda tüm ratlara ötenazi uygulanarak, plazma ve doku örnekleri (karaciğer, beyin, böbrek, kahverengi adipoz doku ve beyaz adipoz dokular) toplanmıştır. Hayvan karkaslarında vücut suyu, protein ve yağ oranları hesaplanmıştır. Plazmada glikoz, kolesterol, trigliserit, hemoglobin A1c, insülin, leptin, C peptit ve adiponektin konsantasyonları incelenmiştir. Ayrıca adipoz dokuda SREB1c, UCP2, PPARα, PPARγ ve FADS2 gen ekspresyon düzeyleri analiz edilmiştir. Günlük diyetle ortalama enerji alımlarının en yüksekten düşüğe sırasıyla; KAF+CHİA, KAF, CHİA ve KON şeklinde olduğu gözlenmiştir (p<0,001). Müdahale sonunda en düşük vücut ağırlığının KON grubunda (375,89±27,92 g); en yüksek ise KAF (613,07±46,73 g) grubunda olduğu bulunmuştur. En fazla ağırlık kazanımı KAF, en az KON grubunda gözlenmiştir. Vücut yağ oranı en yüksek KAF+CHİA (%17,49±1,55), en düşük KON (%9,56±1,03) grubunda bulunmuştur (p<0,05). Toplam beyaz adipoz doku ağırlığının, en yüksek KAF ve en düşük KON grubunda olduğu bulunmuştur (p<0,05). Plazmada sadece leptin düzeyi arasındaki fark anlamlı bulunmuştur (KAF:6,26±1,78 ve KON:1,20±0,26 ng/mL; p<0,05). Adipoz dokuda, SREBP-1c, UCP2, PPARα ve FADS2 rölatif gen ekspresyon düzeylerinde değişimler gözlenmiştir (p<0,05). SREBP-1c rölatif gen ekspresyon düzeyinin en yüksek KAF+CHİA, en düşük KAF grubunda olduğu belirlenmiştir. UCP2 rölatif gen ekspresyon düzeyinin en yüksek KON, en düşük KAF+CHİA grubunda olduğu saptanmıştır. PPARα, PPARγ ve FADS2 rölatif gen ekspresyon düzeylerinin ise en yüksek KON ve en düşük KAF grubunda olduğu gözlenmiştir. Bu çalışmada, chia tohumunun obezojenik bir diyetle verildiğinde, vücut ağırlığı, ağırlık kazanımı, adipoz doku miktarını azaltıcı etki gösterdiği ve bazı plazma parametreleri ile adipoz doku gen ekspresyon düzeyleri üzerinde olumlu sonuçlar gösterdiği bulunmuştur. Bu çalışmanın sonuçlarının, fonksiyonel diyet bileşeni olarak chia tohumunun, obezite geliştikten sonra tedavi amacıyla kullanılabilecek terapötik doz çalışmalarına yol gösterici olacağı düşünülmektedir.