Tez Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Beslenme ve Diyetetik A.B.D., Türkiye
Tez Danışmanı: Neslişah Rakıcıoğlu
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Bu çalışmanın amacı vardiyalı sağlık çalışanlarında, sirkadiyen ritim ve beslenme durumu ilişkisini değerlendirmektir. Çalışmaya vardiyalı olarak çalışan 44 sağlık çalışanı (12 erkek, 32 kadın) dahil edilmiştir. Çalışma kapsamında 7 günlük besin tüketim kaydı ve 4 günlük fiziksel aktivite kaydı alınmıştır. Bireylerin günlük enerji ve besin ögesi alımları, gereksinimi karşılama yüzdesi, besin gruplarının tüketim miktarı ve fiziksel aktivite düzeyi hesaplanmıştır. Sirkadiyen ritmini değerlendirmek için Morningness-Eveningness Questionnaire (MEQ), uyku kalitesini değerlendirmek için Pittsburg Uyku Kalite İndeksi (PUKİ) kullanılmıştır. Vücut ağırlığı, boy uzunluğu, bel çevresi, kalça çevresi ve vücut yağ kompozisyonu ölçülmüştür. Çalışmanın sonucunda vardiyalı çalışma gününde bireylerin beslendikleri ana ve ara öğün sayısı daha az bulunmuştur (p<0,05). Enerji alımı standart çalışma gününden anlamlı olarak daha fazla (p<0,05), fiziksel aktivite seviyesi ise daha düşük bulunmuştur (p<0,05). Vardiyalı çalışma gününde sadece kadınlarda karbonhidrat, yağ ve kolesterol alımı daha fazla bulunurken (p<0,05), doymuş yağ ve kalsiyum alımı tüm bireylerde daha fazladır (p<0,05). Vardiyalı çalışma gününde kadınların E vitamini, niasin ve B6 vitamini alımı daha düşük bulunmuştur (p<0,05). Bireylerin su tüketimi vardiyalı çalışma gününde daha azken (p<0,05), kadınlarda çay tüketimi daha fazla bulunmuştur (p<0,05). MEQ sınıflandırmasına göre erkeklerin %41,7'si ara kronotip, %58,3'ü akşamcıl kronotip, kadınların %46,9'u ara kronotip, %53,1'i akşamcıl kronotiptir (p>0,05). PUKİ sınıflandırmasına göre erkeklerin %75,0'i, kadınların %62,5'i kötü uyku kalitesine sahip olarak sınıflandırılmıştır (p=0,050). Vardiyalı çalışma günlerinde bireylerin besin tercihleri, beslenme ve fiziksel aktivite durumunun değiştiği sonucuna varılmıştır. Sağlıklı beslenmenin sürdürülmesinde vardiyalı çalışma döneminde, sağlıklı besin tercihlerinde bulunulması ve yeterli su tüketiminin sağlanması için çalışanlar teşvik edilmelidir.