Bursa Tarihi Ticaret Merkezinde Sürekli Dönüşüm Örneği: Yeni Galle Pazarı Hanı ve Yakın Çevresi


Çakıcı S.

DÖNÜŞÜM Yapıya ve Yaşama Etkileri, 24. Uluslararası Yapı ve Yaşam Kongresi, Bursa, Turkey, 5 - 07 April 2012, pp.37-43

  • Publication Type: Conference Paper / Full Text
  • City: Bursa
  • Country: Turkey
  • Page Numbers: pp.37-43

Abstract

Kentsel gelişim faaliyetleri sonucu tarihi kentler devamlı değişim ve dönüşüme maruz kalmaktadır. Kent merkezlerindeki ticari alanlar ise konumları nedeniyle bu değişim hareketlerinden direk ya da dolaylı olarak etkilenmektedir. Ticari kullanımlarının devam etmesi ve bulundukları kentin ekonomik gelişimine destek olmaları nedeniyle Han binaları, içinde bulundukları kentsel dokunun günümüze kadar süregelmesini de sağlamıştır. Bursa’nın 15.yy.dan itibaren canlılığını kaybetmeyen Tarihi Ticaret Merkezi, kentsel gelişim ve dönüşüm hareketlerine tanık olması nedeniyle önem taşımaktadır. Oysa ki, boşaltılan Han binaları özgününden farklı ve yapı ile uyumsuz kullanımlara açık olurken, çoğunun etrafında inşa edilen yeni uyumsuz binalar ve mevcut mekanlara uygulanan zararlı müdahaleler sonucu Bursa’nın tarihi kent dokusunda da kalıcı değişimler ortaya çıkmaktadır. 

Kent merkezindeki tarihi bir alandaki değişim ve dönüşümü gözlemlemek için Bursa’nın ticari merkezindeki 16.yy. hanlarından biri olan Yeni Galle Pazarı Hanı seçilmiştir. 19.yy. sonlarından itibaren gerçekleşen doğal afetlerin yanı sıra, kentin yenilenmesi amacıyla Bursa genelinde uygulanan imar hareketleri sonucu Han’ın mekansal bütünlüğü bozulmuştur. Han avlusunda ve dış cephelerinde inşa edilmiş olan yeni çok katlı yapılar nedeniyle günümüzde artık algılanamaz hale gelen Han kalıntıları sürekli bir değişim ve bozulmaya da maruz kalmaktadır.  Yeni Galle Pazarı Hanı’nın içinden ve çevresinden geçirilen taşıt trafiğinin yarattığı fiziksel deformasyon, birkaç yıl önce tarihi ticaret merkezindeki tüm yolların yeniden düzenlenmesi ile azaltılmıştır. Ancak bu durum, aynı zamanda, bir yüzyılı aşkın süredir Bursa’nın tarihi ticari merkezinde devam eden kentsel dönüşümün bugün de devam ettiğinin bir göstergesi olmuştur.

Sonuç olarak, bu metin, Yeni Galle Pazarı Hanı ve yakın çevresindeki mekansal durumun tarih içerisinde geçirdiği değişimleri aktararak Bursa’daki tarihi ticaret merkezinde süregelen kentsel dönüşümün tanımlanmasını ve örneklenmesini amaçlamaktadır. Bu amaçla, öncelikle, bu ticari merkezin kentsel dönüşüm hareketleri kısaca anlatılacaktır. Ardından, yazılı ve görsel kaynaklar ışığında Yeni Galle Pazarı Hanı ve yakın çevresindeki değişim ve dönüşüm hareketleri kronolojik bir biçimde aktarılacaktır. Son olarak, yeni planlama uygulamalarının tarihi bir alan üzerindeki etkilerini vurgulamak amacıyla çalışılan Han yapısının yakın çevresi ile birlikte geçirdiği değişimler kentin dönüşüm süreci ile ilişkilendirilecektir.