Klasik Gitar Tarihi I: Rönesans Döneminde Gitar (1536-1600)
Doruk Yayınları, İstanbul, 2011
- Yayın Türü: Kitap / Araştırma Kitabı
- Basım Tarihi: 2011
- Yayınevi: Doruk Yayınları
- Basıldığı Şehir: İstanbul
- Hacettepe Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
“Klasik
Gitar Tarihi” adlı serinin bu ilk cildinde, klasik gitarın gelişimindeki
beş büyük dönemden birincisi (yaklaşık 1536-1600 yılları arası) ele alınmıştır.
Bu dönemin en önemli özelliği, tarihte, gitar benzeri çalgılar için günümüze
ulaşan ilk yazılı müzik örneklerini barındırıyor olmasıdır. Bu eserler, gitar
müziğinin “ilk örnekleri” olarak
kabul edilmekte ve günümüz klasik gitar repertuarındaki yerlerini her zaman
korumaktadırlar.
Kitabın ilk bölümünde, öncelikle,
gitarın Çalgı Bilim literatürüne göre nasıl sınıflandırıldığına bakılmıştır.
Daha sonra bu sınıflandırma doğrultusunda, tarihte yer alan gitar benzeri
çalgıların neler olduğu, genel bir bakış açısıyla verilmiştir. Bu çalgılar çok
büyük bir çeşitlilik göstermektedirler. Tarihin akışı içerisinde, toplumlar
arasında yaşanan sosyal ve kültürel etkileşimler sonucunda, bu çalgılar da
değişim ve dönüşüme uğramışlardır. Birçok çalgı bir coğrafyadan başka bir
coğrafyaya taşınmış, yeni bir müzik kültürünün içinde yeni şekiller almıştır.
Böylece, çalgıların boyutlarında, akustik özelliklerinde ve çalım biçimlerinde
doğal olarak farklılıklar yaşanmıştır. Ancak, bu dönemlerdeki gitar benzeri
çalgılar için yazılmış müzik örmekleri ya da çalgının kendisi günümüze kadar
ulaşmadığından, bu konuda yapılması gereken birçok analiz eksik kalmaktadır. Bu
nedenle, kitabımızda, Rönesans Dönemi öncesinde var olmuş gitar benzeri
çalgılar konusunda, ayrıntılara girmeden
(sınırlı bir biçimde) açıklamalar yapmak tercih edilmiştir.
Kitabın ikinci bölümünde ise
Avrupa’da, hem müzik hem de gitar tarihi bakımından önemli gelişmelerin
yaşandığı Rönesans Döneminde kullanılan gitar benzeri çalgılara yer
verilmiştir. Bu bölümde, bu çalgıların genel özellikleri ve farklı ülkelerdeki
kullanımları açıklanmış; incelenen tüm çalgılar arasında vihuela ve Rönesans gitarının
(dört çift telli gitar) günümüz
klasik gitarının Rönesans Dönemindeki yansımaları –ya da öncüleri- olarak,
diğer çalgılardan ayrıldıkları görülmüştür. Bundan dolayı, kitabın geri kalan
kısmında vihuela ve Rönesans gitarı ayrıntılı bir biçimde incelenmiştir.
Kitabın hacimce büyük bir kısmı, 16.
yy.ın gitar benzeri bir çalgısı olan vihuelaya
ayrılmıştır. Burada öncelikle çalgının gelişimi, repertuarı ve farklı
ülkelerdeki kullanımına ilişkin genel bilgiler verilmiş; daha sonra çalgının
akordu, vihuela eserlerinin yazımında kullanılan müzik yazısının özellikleri,
çalım tekniği ve çalgı için eserler vermiş vihuelistler ayrı başlıklar halinde
sunulmuştur. Kitapta, vihuelanın 1536-1578 yılları arasını kapsayan tarihi
anlatılmaktadır. Bunun sebebi, vihuela ve vihuela müziği hakkında, ilk
eserlerin yayımlanmaya başlandığı 1536’dan öncesine ait yeterli bilgi
bulunmaması ve 1578’den itibaren ise vihuela için yazılmış herhangi bir esere
rastlanmamasıdır. Bu tarihten itibaren (müzikte Rönesans Döneminin yerini Barok
Döneme bırakmasıyla) ortaya çıkan yeni müzikle beraber, vihuelanın unutulmaya
başlandığı görülmektedir. Tarihte çok kısa bir zaman dilimini kapsamış olmasına
karşın, vihuela müziğinin, günümüz klasik gitar müziğinin ve tekniğinin
kökenlerine ışık tutabilecek ayrıntılar içermesi bakımından önemli olduğu
düşünülmektedir.
Kitapta son olarak, kimi
araştırmacılar tarafından günümüz klasik gitarının atası olarak kabul edilen Rönesans gitarı anlatılmaktadır. Bu
kapsamda, bu küçük Rönesans çalgısının Avrupa’nın farklı ülkelerindeki konumu,
kullanımı, akort sistemleri, müzik yazısı ve tekniği ayrıntılı olarak
açıklanmaktadır. Bu bölümde de “Vihuela”
başlığında olduğu gibi çalgının yaklaşık kırk yıllık bir dönemi üzerinde
durulmaktadır. Bunun da sebebi yine çalgı için ilk müzik örneklerinin yazıldığı
1546’dan öncesi hakkında yeterli bilgi bulunmaması ve müzikte Barok Döneme
geçişle beraber, Rönesans gitarının kullanımını tamamlamış olmasıdır.