Çocuk Esirgeme Kurumu Dergilerinde Çevirinin Ulus İnşası Üzerindeki Etkisi: Çocuk Dergisi Örneği
Çeviribilim ve Uygulamaları, sa.40, ss.24-48, 2026 (TRDizin)
- Yayın Türü: Makale / Tam Makale
- Cilt numarası: Sayı: 40
- Basım Tarihi: 2026
- Doi Numarası: 10.37599/ceviri.1899820
- Dergi Adı: Çeviribilim ve Uygulamaları
- Derginin Tarandığı İndeksler: Central & Eastern European Academic Source (CEEAS), Linguistic Bibliography, MLA - Modern Language Association Database, TR DİZİN (ULAKBİM), MLA International Bibliography
- Sayfa Sayıları: ss.24-48
- Hacettepe Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Bu çalışma, erken Cumhuriyet döneminde 1936-1948 yılları arasında Çocuk Esirgeme Kurumu tarafından yayınlanan Çocuk dergisinde yer alan çeviri metinlerin ulus inşası sürecindeki işlevini incelemektedir. Çalışmanın temel amacı, öykü ve masal çevirileri aracılığıyla ‘ideal Türk çocuğu’ imgesinin söylem olarak nasıl kurgulandığını ortaya koymaktır. Bourdieu’nün habitus kavramı ve simgesel sermaye yaklaşımı çalışmanın kuramsal çerçevesini oluşturmaktadır. Bu doğrultuda, Çocuk Esirgeme Kurumu yalnızca bir sosyal yardım kuruluşu değil, aynı zamanda çeviri yoluyla kültürel repertuvar oluşturan ve devletin ideolojik hedefleri doğrultusunda çocukların davranışlarını yönlendiren bir kültür planlayıcısı olarak ele alınmıştır. Yöntem olarak ise van Dijk’ın eleştirel söylem çözümlemesi yaklaşımı benimsenmiş ve söylem, toplumsal biliş ve güç ilişkileri arasındaki bağlantılar çeviri metinler üzerinden analiz edilmiştir. Bulgular, ekleme-çıkarma stratejileri, dilde sadeleştirmeler ve vurgu kaydırmaları aracılığıyla çevirilerin yalnızca pedagojik değil, aynı zamanda ideolojik bir işlev üstlendiğini göstermektedir. Böylece çevirinin kurumsal habitusun çocuk okurların birincil habitusuna aktarımını sağlayan bir araç hâline geldiği tespit edilmiştir. Sonuç olarak, Kurum çevirilerinin erken Cumhuriyet döneminde yalnızca kültürel bir aktarım değil aynı zamanda ulus inşasının başlıca araçlarından biri olarak işlev gördüğü ortaya konmuştur.
The study examines the role of translated texts published in the magazine Çocuk by the Children’s Welfare Agency between 1936 and 1948 in the process of nation-building. The main objective of the study is to reveal how the image of the ideal Turkish child is discursively constructed through the translation of stories and fairy tales. The theoretical framework of the study is based on Bourdieu’s concepts of habitus and symbolic capital. In this context, the Children’s Welfare Agency is analyzed not merely as a social welfare institution but also as a cultural planner that constructs a cultural repertoire through translation and directs children’s behaviors in line with the ideological goals of the state. As for the methodology, the study adopts van Dijk’s critical discourse analysis approach. Within this framework, the dynamics between discourse, social cognition, and power relations are analyzed through the translations carried out by the Agency. The findings demonstrate that, through the Agency’s selection of source texts and the addition and omission strategies employed in the translations, these translations serve not only a pedagogical but also an ideological function. Hence, translation serves as a tool that facilitates the transfer of institutional habitus to the primary habitus of child readers. In conclusion, the study shows that the Agency’s translations function not merely as instruments of cultural transfer but also as one of the primary actors in nation-building during the early Republican period.