Leishmania Parazitleri ile Bakteriyel Mikrobiyom Arasındaki Ekstraselüler Vezikül Çeşitliliği ve İletişimi - Leishmaniasis Kontrolü İçin Yeni Mekanizmalar ve Stratejiler (Leishpath)

Vaselek S. (Yürütücü), Özel Y., Çavuş I., Özbilgin A., Karaaslan I. Ç., Tunali V., et al.

TÜBİTAK Projesi, TÜBİTAK Horizon Koordinatörlüğü Destekleme Programı, 2023 - 2026

Proje Türü: TÜBİTAK Projesi
Destek Programı: TÜBİTAK Horizon Koordinatörlüğü Destekleme Programı
Başlama Tarihi: Eylül 2023
Bitiş Tarihi: Temmuz 2026

Proje Özeti

Leishmaniasis, dünya çapında 100'den fazla ülkede endemik olan zoonotik vektör kaynaklı bir hastalıktır ve yılda 1,5-2 milyon yeni vaka ve 70.000 ölüm ile birlikte 1 milyardan fazla insan enfeksiyon riski altındadır. Leishmaniasis'in dünya üzerinde insan/hayvan popülasyonları arasında sürekli ve kalıcı dolaşımı; (1) vektör kum sineklerinin (tatarcık: sandfly) büyük çeşitliliği, (2) kum sineği popülasyonlarının kontrol edilememesi, (3) Leishmania parazitlerinin yüksek çeşitliliği, (4) onaylı bir insan aşısının olmaması, (5) şu anda mevcut ilaçların zayıf etkisi gibi faktörlerden kaynaklanmaktadır.

Leishmaniasis kontrolündeki tüm çabalar çok sınırlı bir başarı göstermiş veya hiç başarılı olamamıştır. Yıllarca süren klinik aşı ve ilaç denemeleri nedeniyle leishmaniasis'i kontrol altına almak için yeni ve düşük maliyetli yollar bulmanın zorunlu olduğu, dünya çapında çok sayıda önde gelen otorite tarafından ısrarla vurgulanmıştır. Bu kapsamda, birkaç yeni yaklaşım önerilmesine karşın, bunların içerisinden yanlızca bir avuçu başarı potansiyeline sahiptir. Paratransgenez ve hücre dışı vezikül (extracellular vesicle; EV) araştırmaları, dünyanın dört bir yanındaki bilim adamları tarafından leishmaniasis kontrolü için en umut verici, yeni ve yenilikçi bir yaklaşım olarak belirtilmiştir. Her iki yaklaşım da son birkaç yılda araştırmacıların büyük ilgisini çekmekle beraber, iki yaklaşımın birlikte kombinasyonu bu alanda tam bir yenilik sunmaktadır. LeishPATH projesi bu türdeki ilk kapsamlı projedir ve paratransgenik yaklaşım ile EVs araştırmasını birleştirmektedir. Bu bağlamda, mevcut bilginin sınırlarını zorlayarak EV'lerin çeşitliliğini, iletişim ve etkileşim mekanizmalarını moleküler düzeyde değerlendirerek paratransgenik bakterilerin ve bunların Leishmania'nın hayatta kalması, çoğalması ve gelişmesi üzerindeki etkilerinin derinlemesine anlaşılmasına odaklanmaktadır.

LeishPATH, “Leishmania enfeksiyonunu insanlara/hayvanlara ulaşmadan önce durdurma” yaklaşımıyla kum sineği vektörlerinde Leishmania gelişimini simüle eden in vitro koşullarda EV'lerin hem paratransgenik bakterileri hem de Leishmania'yı araştırmasına odaklanmaktadır. Farklı Leishmania türlerinin (tüm gelişimsel formları kapsayan) ve paratransgenik bakterilerin EV'leri ayrı ayrı incelenecektir. Daha sonra, ko-kültürlerde (1 Leishmania + 1 bakteri kombinasyonu) EV'lerin çeşitliliği, miktarı ve etkileşimi incelenecektir. Ko-kültürlerden elde edilen sonuçlar, etkileşim ağını çözmek için ayrı ayrı elde edilen EV’lerin sonuçlarıyla karşılaştırılacaktır. Proje kapsamında, EV transkriptom analizi ve Leishmania virülans faktörleri taramasına özel olarak odaklanılacaktır. LeishPATH sonuçlarının, Leishmania'dan gelen EV'ler ile paratransgenik bakteriler arasındaki çeşitliliği, etkileri ve karşılıklı ilişkileri hakkında yeni bilgiler sağlama potansiyeli olmakla birlikte, sonuçlar aşı/tedavi gelişimine katkıda bulunabileceği için projenin yaygın etkisinin olduğu düşünülmektedir.

Sonuç olarak, LeishPATH proje önerimizin, araştırma standardını önemli ölçüde yükselteceğini ve mevcut bilginin sınırlarını genişleteceğini öngörmekteyiz. Leishmaniasis kontrol araştırmasındaki iki önemli konuyu birbirine bağlayarak, araştırmanın devamı ve genişletilmesi için güçlü bir temel sağlarken, patent alma ve akademi dışında daha da geliştirme potansiyelinin yüksek olacağı düşünülmektedir.