HATIRATLAR IŞIĞINDA DEMOKRAT PARTİ'NİN KURULUŞ SÜRECİ
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Atatürk İlkeleri Ve İnkılap Tarihi Enstitüsü, Atatürk İlkeleri Ve İnkılap Tarihi, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BÜŞRA ZEYNEP KARACA
Danışman: Ayten Sezer Arığ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışma, İkinci Dünya Savaşı sonrası Türkiye'de çok partili hayata geçiş ile birlikte 1946 yılında kurulan ve 1950-1960 yılları arasında on yıl iktidarda kalan Demokrat Parti'nin kuruluş sürecini hatıratlara dayalı olarak ortaya koymayı amaçlamaktadır. Demokrat Parti'nin kuruluşunun, hatıratların ve dönemin şahitliklerinin odak noktası olduğu bir anlatıya göre ele alınmadığı görülmektedir. Bu sebeple çalışmada partinin içinden ve dışından tanıklıklarla, süreci gözlemleyen dönemin önde gelen gazetecilerinin birbirini desteklediği yahut çeliştiği noktalarda, konu analiz edilmeye ve diğer kaynaklar üzerinden açıklanmaya çalışılmıştır. Hatıratların kullanımında karşılaştırmalı bir yöntem izlenmiştir. Dönem aralığı ise II. Dünya Savaşı Türkiye'sinden 7 Ocak 1946'da Demokrat Parti'nin resmen kurulmasına kadar geçen süreçtir. Dönemin yazarlarının tanıklıkları esas alınarak Demokrat Parti'nin kuruluşu meselesi, Türkiye'nin çok partili hayata geçmesinde Milli Şef İsmet İnönü'nün yaklaşımının nasıl olduğu ve Dörtler'in, Dörtlü Takrir öncesinde yeni bir parti kurma girişimlerinin olup olmadığı soruları bağlamında incelenmiştir. Varılan sonuç, Türkiye'nin çok partili hayata geçişinde iç ve dış etkenlerin birlikte etkili olduğu, dış etkenlerin Türkiye'yi sevk ettiği yolda nasıl yürünmesi gerektiğinin iç etkenler tarafından belirlendiği olmuştur. İsmet İnönü'nün yeni bir muhalefet partisi kurulmasında ilk ve öncelikli konumda olmadığı, ancak yeni partinin kuruluşunun, halihazırda parti içinde ve halk tabanında görünen memnuniyetsizliğin, hükümet tercihleri neticesinde organize olacak bir zemin bulması şeklinde gerçekleştiğidir. Diğer yandan Dörtlü Takrir sahiplerinin, yeni bir muhalefet partisi kurma fikrinin, Meclis Grubu'na verilen takririn reddedilmesiyle kesinleştiğidir. Daha öncesindeki girişimlerin ise siyasi havanın yeni bir muhalefet partisine elverişli olup olmadığı konusunda araştırma yapmaktan ve kurulması muhtemel parti için gerekli bağlantıların sağlanmaya çalışılmasından ibaret olduğudur. Anahtar Sözcükler Hatırat, Demokrat Parti, Dörtlü Takrir, Milli Kalkınma Partisi