Heyelan risk haritalaması üzerine yarı sayısal bir değerlendirme
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Jeoloji Mühendisliği A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2017
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÇİĞDEM TETİK BİÇER
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): MURAT ERCANOĞLU
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Heyelanlar, depremlerden sonra ülkemizde en fazla can ve mal kaybına sebep olan afet türü olup, olumsuz sonuçları bakımından sürdürülebilir kalkınmanın önünde önemli bir engel olarak karşımıza çıkmaktadır. Heyelanların olumsuz etkileriyle en etkin mücadele, heyelan konusunda güvenilir ve sağlıklı veri tabanıyla oluşturulmuş heyelan envanter, duyarlılık, tehlike ve risk çalışmalarının yaygınlaştırılması ile sağlanabilir. Tez çalışmasında Kahramanmaraş ilinin Merkez ilçesinin heyelan risk değerlendirmesinin yapılması amaçlanmış olup, kullanılan parametreler ve yöntemler, bilimsel heyelan literatürüne dayandırılarak seçilmiştir. Buna göre, 1990 - 2016 yılları arasında yapılan çalışmalarda en çok kullanılan parametrelerin yamaç eğimi, litoloji, bakı, topoğrafik yükseklik, drenaj özelliği, arazi kullanımı, eğrisellik, tektonik unsura uzaklık ve NDVI olduğu, 2015 – 2016 yılları arasında incelenen en güncel 106 çalışmada ise en çok kullanılan analiz yöntemlerinin LR (Lojistik Regresyon), FR (Frekans Oranı) ve AHP (Analitik Hiyerarşi Süreci) yöntemleri olduğu tespit edilmiştir. 9 hazırlayıcı parametre ve 3 farklı analiz yöntemi ile öncelikle çalışma alanı olarak seçilen Kahramanmaraş Merkez ilçesinin heyelan duyarlılık haritaları üretilmiştir. Üretilen haritaların performans değerlendirmesi için ROC yöntemi kullanılmış olup, yöntemlerin AUC değerleri sırasıyla LR için 0.828, FR için 0.862 ve AHP için de 0.793 olarak hesaplanmıştır. Çalışma alanına ait heyelan tehlike haritasının üretilmesi aşamasında, FR yöntemi ile üretilen duyarlılık haritası kullanılmıştır. Tehlike değerlendirmesinde, tetikleyici parametre olarak yağış parametresi kullanılmış olup, veriler Gumbel dağılımı ile analiz edilmiştir. İnceleme alanında, haritalanan toplam 214 adet heyelandan, 22 tanesinin oluşma tarihleri belirlenmiş ve geriye dönük birikimli yağış verileri hesaplanmıştır. Çalışma kapsamında, gerek yağış analizlerinde, gerekse de hasar görebilirlik hesaplamalarında, yeni yaklaşımlar ortaya konulmuş olup, çalışmanın özgün değeri olarak nitelendirilmektedir. Bunlardan, yeni bir yaklaşım şeklinde, yağış aralık değerlerinin, 2, 5, 10, 25, 50 ve 100 yıl içinde, bu yağış aralığı değerlerinin oluşma olasılıkları belirlenmiştir. Hasar görebilirlik analizleri için de göreceli bir değerlendirme yapılarak analizlere dahil edilmiştir. Tüm veriler son aşamada birleştirilerek, çalışma alanının heyelan risk hesaplamasına gidilmiştir. Hesaplanan risk değeri özgül risk değeri olup, kent merkezinin önemli bir bölümünün heyelan riski içerdiği belirlenmiştir. Bu nedenle, üretilen haritaların özellikle karar vericiler ve yerel yönetimler açısından dikkate alınması ve gelecekte yapılması olası çalışmalarda kullanılması önerilmektedir.