13.-15. yüzyıllarda Anadolu'da Ahilik: Kurumsallaşma, toplumsal yapı ve ideoloji
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Tarih A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2017
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ALİREZA MOGHADDAM
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): MEHMET ÖZ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Anadolu'nun Türkler tarafından fethedilmesi ve İslamlaşma-Türkleşme sürecinin başlamasıyla birlikte, bölgenin hemen hemen her yerinde Ahi lakaplı kişiler ve onlara ait tekkeler zuhur etmeye başlamıştır. XIV. yy'ın başlarında Anadolu'yu gezen ünlü seyyah İbn Battuta, çoğu zaman Ahilerin misafirperverliğine mazhar olmuş, tekkelerinde konaklamış ve eserinde haklarında geniş bilgi vermiştir. XIII.-XV. yy'da Anadolu'nun sosyo-kültürel ve ekonomik, hatta siyasal hayatında etkin role sahip olan Ahiler, sonraki yüzyıllarda da, zayıf derecede olsa bile, varlıklarını koruyabilmişlerdir. Ahiler ve mensup oldukları teşkilat (Ahilik) özellikle son yüzyılda araştırmacıların dikkatini çekmiş, haklarında farklı ve bazen birbirine zıt pek çok görüş ileri sürülmüştür. Bu çalışma konuyla ilgili ana kaynaklardan faydalanarak konuya ilişkin yapılan araştırmaları eleştirel bir yaklaşımla değerlendirme ve Anadolu Ahiliğinin mâhiyeti hakkında bir fikir edinme çabasıdır. Dört bölümden oluşan bu çalışmanın birinci bölümünde Ahiliğin temeli olarak fütüvvet ele alınarak fütüvvetin kökenleri, tarihî gelişimi ve Ahilikle olan ilişkisi incelenmiştir. Ayrıca Anadolu dışı Orta Çağ İslam dünyasındaki Ahiler tespit edilmeye çalışılmıştır. İkinci bölümde ise Anadolu'da Ahilik teşkilatı, tarihsel açıdan bir sorgulamaya tabi tutularak, Ahiliğin Anadolu'ya girişi, tarihî gelişimi ve bir Türk kurumu olduğu tezi araştırılmıştır. Üçüncü bölümde de Anadolu Ahiliğinin kurumsallaşması ve Ahi Evren problemi ele alınmış, mitolojik ve tarihsel şahsiyeti irdelenmiştir. Dördüncü bölümde ise Selçuklu, Beylikler ve erken Osmanlı dönemlerinde Ahiler, devlet ve toplum ilişkisi incelenmiştir. Anahtar Sözcükler Ahilik, Fütüvvet, Anadolu, Selçuklu, Osmanlı, Ahi Evren, Esnaf Teşkilatı