Selanik ve İttihad Gazeteleri Örneğinde Osmanlı Modernleşmesi ve Yahudiler

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Tarih A.B.D., Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2018

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: FATMA GÖKÇEN ATUK

Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): MEHMET ÖZ

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Özellikle XVIII. ve XIX. yüzyıllara gelindiğinde, imparatorluğun en büyük nüfuslu gayrimüslim topluluklarından biri haline gelmiş olan Osmanlı Yahudileri, bu dönemde içinde bulundukları koşullar çerçevesinde bir modernleşme deneyimi yaşadılar. Bu koşulları genel ve Osmanlı Yahudilerinin kendilerine ait olan kısmıyla, özel koşullar olarak iki ana başlık altında toplamak mümkündür. Bunlardan ilki, Osmanlı'da modernleşmenin Osmanlı hukukuna ve oradan pratik yaşamına yansımaları bakımından büyük önem taşıyan Tanzimat ve Islahat Fermanları ve bu hukuki düzenlemelerin de imparatorluğun gayrimüslim topluluklarına ilişkin en önemli sonuçlarından biri olarak, gayrimüslim toplulukların yeniden organize edilmeleri gibi konuları içerir. İkincisi ise; Osmanlı Yahudi topluluğunun kendisine ait tarihsel, siyasal, ekonomik ve toplumsal koşulları içerir denilebilir ki, bunlar da bu koşullarda görülen değişimler, bir Yahudi modern düşünce hareketi olarak "haskala", modern okullar, hahambaşılık nizamnamesi ve siyonizm gibi konuları içerir. Bu çalışmada, işte bu koşullar dahilinde Osmanlı Yahudilerinin yaşadığı modernleşme süreci, Osmanlı Yahudileri ile ilişkilendirilen beş Osmanlıca gazeteden, arşivlerine ulaşılabilen ikisinin de yardımıyla anlaşılmaya çalışılmış; modernleşme olgusunun pratikteki siyasal, idari, ekonomik, toplumal ve kültürel göstergelerinin izleri sürülmüştür. Sonuçta, Osmanlı Yahudilerinin, en azından bir kısmının, kendi modernleşmesini ve yaşadığı değişim ve dönüşümleri Osmanlılık ile özdeşleştirdiği ve Osmanlılık çerçevesinde anlamlandırdığı görülmüştür.