Ulusal dijital kültür mirasının korunması ve arşivlenmesine yönelik kavramsal bir model önerisi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Bilgi ve Belge Yönetimi A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2010
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: DİĞDEM ÖZBAĞ
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): YAŞAR AHMET TONTA
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Gün geçtikçe sayıları artan bir şekilde kültür mirası kapsamındaki kaynaklar ve bilgiler dijital formatta üretilmekte veya dijitalleştirilmekte ve bu bilgilere Web servisleri aracılığı ile erişilmektedir. Dijital fotoğraflar, filmler, müzikler, görseller, ses kayıtları, metinler, müze objeleri, el yazmaları gibi dijital materyaller ulusal tarih ve kültür mirasının bir parçası olarak kabul edilmektedir. Pek çok ülke, ulusal ve uluslararası ölçekte dijital kültür mirasın korunması ve erişimine yönelik arşivleme çalışmaları yapmaktadır.Türkiye'de kültür mirası sektöründeki aktörler farklı teknolojiler kullanmakta ve birbirinden bağımsız uygulamalar geliştirmektedirler. Bu durum geliştirilen uygulamaların lenekselbirlikte çalışabilmesini ve kaynakların paylaşılmasını olumsuz yönde etkilemektedir. Ayrıca dijital kültürel mirasın uzun vadede korunarak gelecek kuşaklara aktarılması ve bu miras ürünlerine erişimin sağlanması için herhangi bir sistemli çalışma henüz yapılmamıştır.Bu çalışmada Türkiye'de kültürel miras sektöründe dijital materyaller üreten veya analog materyalleri dijitalleştiren kütüphaneler, arşivler, müzeler ve ilgili kuruluşlar incelenmiş, ulusal ve uluslararası ölçekte geliştirilmiş dijital arşivleme çalışmaları, standartlar, modeller ve literatüre yansıyan iyi uygulama örnekleri gözden geçirilmiştir. Araştırma sonucunda elde edilen bulgular doğrultusunda, ulusal dijital kültür varlıklarının korunmasına yönelik olarak bir kavramsal model geliştirilmiştir. Bu kavramsal model çerçevesinde dijital arşivin yapılandırma aşamaları ve bu aşamalarda yapılacak olan işlemler ve atılacak adımlar belirlenmiştir. Kavramsal model üst düzey bir tanımlama içermekle birlikte, dijital arşivleme çalışmasının yapılabilmesi için gerekli olan çerçeve ve ana faktörler başlıklar halinde ele alınmış, yazılım, donanım, personel, yönetim, kurumsal yapı ve paydaşlar gibi bileşenler tanımlanmıştır. Dijital arşivin sağlama, yükleme, depolama, veri yönetimi, erişim ve koruma planlama fonksiyonlarına yönelik üst düzey mimari tanımlamalar yapılmış ve her fonksiyon için iş akış şemaları geliştirilmiştir. Arşivin işleyiş yapısını belirleyecek olan kapsam, metod, standartlar, kurumsal yapılanma ve sürdürülebilirlik ile ilgili öneriler getirilmiştir.