Carthamus tinctorıus L. (Aspir) üzerinde tozlaştırıcı arı davranışları ve ürün özelliklerinin incelenmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Biyoloji A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2016
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÇİĞDEM ÖZENİRLER
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): KADRİYE SORKUN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmanın amacı, Carthamus tinctorius L. (aspir) bitkisi üzerinde Apis mellifera L. (bal arısı) ve Bombus terrestris L. ( bombus arısı) türlerinin tozlaştırıcı davranışlarının gözlenmesi ve arıların bitkinin verimine olan olası etkilerinin değerlendirilmesidir. Tez kapsamında 2013-2015 yıllarında kontrollü alanlarda Beytepe-Ankara'da aspir ekimi yapılmıştır. Çiçeklenme %5 seviyesine geldiğinde 2014-2015 yıllarında teflon tül ile kapatılmış polinasyon çadırları içerisine bal arısı ve bombus arısı kolonileri konulmuştur. Çiçeklenme dönemi süresince arıların beslenme davranışları gözlenmiş, arıların topladığı polenler renklerine göre ayrıldıktan sonra mikroskobik analizleri yapılarak bitki kaynakları cins seviyesinde saptanmış ve polenlerin protein içerikleri Bradford yöntemi ile tayin edilmiştir. Ürün kalitesinin incelenebilmesi için elle yapılan hasat sonrasında; toplam verim, tohumlarda 1000 dane ağırlığı, toplam yağ miktarı ve yağ asitleri kompozisyonu, kapitulum başına tohum sayısı kriterleri değerlendirilmiştir. Tozlaşma çalışmalarında kullanılan bal arısı kovanlarından elde edilen bal, melitopalinolojik analizler ile incelenmiştir. Sonuç olarak 2014 yılında yapılan gözlemler sonucunda, arıların aspir hatları (Balcı, Dinçer, Linas ve Remzibey-05) üzerinde, gün doğumundan yaklaşık 2 saat sonra daha aktif oldukları, sonrasında ise alandaki polen saçılımına da bağlı olarak saat 11.00'den sonra aktivitelerinin azaldığı tespit edilmiştir. Çalışmamıza esas teşkil eden Aspir-Remzibey-05 hat tohumlarında; 1000 dane ağırlığı ve kapitulum başına tohum sayısı bakımından gruplar arasında anlamlı bir farklılık tespit edilmiştir. Toplam yağ miktarı açısından anlamlı bir farklılık söz konusu değildir. Tohumların yağ asitleri kompozisyonu incelendiğinde oleik asit, linoleik asit ve linolenik asitler açısından gruplar arasında anlamlı farklılıklar tespit edilmiştir. Toplam verim göz önünde bulundurulduğunda kontrollü arılı ve arısız alan arasında yaklaşık iki kata varan bir verim farklılığı bulunmuştur. Bal ve polen incelemeleri sonucunda açık alana konulan kovanlardaki bal arılarının aspir bitkisinin çiçeklerine kısmen yöneldiği ancak kontrollü alanda başka bitki kaynağı olmadığı için aspiri besin kaynağı olarak kullandığı saptanmıştır. Arıların diğer bitki kaynaklarını aspire göre daha çok tercih etme sebebinin aspir polenindeki toplam protein miktarı ile ilişkili olabileceği sonucuna varılmıştır.