İstanbul Ayasofya Müzesi'ne Balıkesir-Manyas çevresindeki Kazak kiliselerinden gelen ahşap ikonalar
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sanat Tarihi A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SEYDA HİLAL ERBİLGİN
Danışman: Sema Doğan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:İbadet için yapılmış, kutsal kişilerin ve olayların tasvirleri olan ahşap ikonalar; Hıristiyanlığın erken döneminden başlayarak, İkonoklast Dönem (726-843) sonrasında önem verilerek kabul görmüş ve dini öğretme işlevi olan panellerdir. Bizans sanatında erken dönemde dini mimari örneklerindeki ihtişamın aksine ikonalar liturjide yararlanılan sembolik bir nesnedir. İkonoklast Dönem sonrası, ikona sanatına önem verilmiş, çeşitli malzemeler kullanılarak entelektüel çevrenin de dini tasvirleri desteklemesiyle, Bizans resminin ruhani yanı ortaya konmuştur. Bizans resim sanatı hem Ortodoks ülkeleri hem de Batı'da özellikle İtalya'yı etkilemiştir. Palaiologos Dönemi'nde resim sanatında derinlik etkisini hissettiren tasvirler yer almakta, figürlerde hareketlilik gözlemlenmektedir. Bizans sonrası dönemde de ikona yapımına devam edilmiştir. Rusya'da 10. yüzyılda Hıristiyanlığın kabul edilmesiyle birlikte, Bizans Sanatı etkisi ile ikonalar da bu dönemde kabul görmeye başlamıştır. Rus ikona resmi 14. yüzyıl sonundan 16. yüzyıl ortalarına kadar altın çağını yaşamıştır. 17. yüzyıl sonundan itibaren Batı etkisinde kalan ikona sanatı 18. yüzyılda da bu sanatsal görüşü sürdürmüştür. 19. yüzyılda ikona sanatı yaratıcı bir gelişme içinde kendi kültürü ile değişik kültürleri sentezlemiştir. Manyas-Kocagöl'de yaşayan Don Kazakları "Eski Müminler" mezhebine bağlıdır. 1778'de Osmanlı İmparatorluğu'na iltica etmişler, 1962 yılına kadar bu bölgede yaşamışlardır. Kazaklar, gelirken yanlarında ikonalarını da getirmişler, kiliselerinde ve evlerinde ibadet etmişlerdir. 1962'de bir bölümü Amerika Birleşik Devletleri'ne bir kısmı Rusya'ya gitmiş, ikonalar kiliselerde kalmıştır. Kilisede kalan ikonalar İstanbul Ayasofya Müzesi'ne getirilerek muhafaza edilmiştir. 2014 yılında başlayan proje çerçevesinde bu ikona grubu ile ilgili çalışmamız da başlamıştır. Çalışmamıza konu olan ikona grubunun katalog çalışması yapılarak, ikonalar tanıtılmış ve yazıtlar incelenmiştir. İnceleme ve araştırmalar sonucunda ikonostasis restitüsyon önerisi yapılmış, tezimiz kapsamındaki ikonalar ile değişik dönemlerde üretilmiş Rus ikonaları karşılaştırılmıştır. Belirli bölümünün tarihlemesi yapılmıştır.