Basamak patlatmaları için tasarım nomogramlarının geliştirilmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Maden Mühendisliği A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2015
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: OKHTAY JAMNIA
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): MEHMET ALİ HİNDİSTAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Yerüstü madencilik faaliyetlerinde gerek örtü malzemesinin gerekse de cevherin kaldırılması için uygulanan en yaygın yöntem mekanik kazıdır. Bu malzemelerin iş makinaları ile doğrudan kazılması nadiren mümkün olmakla birlikte genellikle kazı öncesi patlatma yapılması gerekmektedir. Patlatma işleminin ana amacı, kaya kütlelerinden nakli planlanan malzemenin uygun parçalanma ile ayrılmasını sağlamaktır. Bu sayede iş makinaları ile kazılması ve taşınması mümkün olmayan büyük kaya kütleleri patlatma uygulaması ile kazılabilir ve taşınabilir koşullara getirilmektedir. Dolayısıyla yerüstü madencilik faaliyetlerinde uygulanan basamak patlatmalarında en önemli amaç uygun özellikte kazı malzemesinin sağlanmasıdır. Bu sayede kazı ve nakliye maliyetlerinin optimizasyonu mümkün olmakla birlikte cevherin zenginleştirilmesi aşamasında gerekli boyut küçültme (öğütme) işlemleri açısından da ekonomiklik sağladığı muhakkaktır. Bu tez çalışmasında JKSimBlast yazılımı yardımıyla, farklı özelliklere sahip kaya kütleleri için patlatma sonuçları değerlendirilerek birincil patlatma tasarımlarında kullanılabilecek grafikler çizilmiştir. Genel olarak patlatma tasarımları iki detaya; elde edilmek istenen parça boyutuna ve patlatma maliyetine göre yapılır. Bu anlamda istenilen sonuçlara en uygun bir patlatma tasarımının yapılması deneme yanılma yöntemi ile mümkündür. Şöyle ki; başlangıçta kaya özelliklerine göre teorik çalışma ile bir tasarım yapılır ve uygulanır. Uygulamadan elde edilen sonuçların değerlendirilmesi ile tasarımda gerekli düzeltmeler yapılır ve bu şekilde amaca en uygun tasarım parametreleri elde edilir. İlk tasarımdan son tasarıma kadar olan süreç ne kadar uzarsa, para ve zaman kaybı o kadar fazla olur. Bu süreci kısa tutmak ilk patlatma tasarımının çok dikkatli yapılması ile mümkündür. Bu çalışmada, tasarımcıya yardımcı olmak amacıyla, ilk tasarımında kullanabileceği grafiklerin çizilmesi amaçlanmıştır. Bu amaç için kullanılan bir yazılımda farklı ortam şartları tanımlanarak çok sayıda patlatma denemeleri yapılmıştır. Bu farklı ortamlar patlatma sonucuna etki eden en önemli değişkenlere farklı değerler atanması ile yapılmıştır. Bu çalışmada; kaya türü, süreksizlik şekli, delik çapı ve yük mesafesi önemli değişkenler olarak dikkate alınmıştır. Farklı kaya ortamlarını tanımlayan kombinasyonlar oluşturmak amacıyla 4 farklı kaya türü, 6 faklı süreksizlik tanımı, 4 farklı delik çapı ve en az 3 farklı yük mesafesi kullanılmıştır. Bunların her birine farklı değerler verilerek, farklı patlatma tasarımları yapılmıştır. Farklı kombinasyonların her biri için elde edilen sonuçlar kullanılarak, basamak patlatma tasarımına yardımcı olabilecek nomogramlar geliştirilmiştir. Yapılan tüm patlatma denemeleri sonucunda özgül şarjın 0,2 ile 1,6 kgANFO/m3 arasında değiştiği görülmüştür.