Yeni ibuprofen/1,2,4-triazol hibritlerinin tasarımı, sentezi ve COX inhibitör aktivite ile antiproliferatif etkilerinin değerlendirilmesi

AYLİN BALABAN

Yeni ibuprofen/1,2,4-triazol hibritlerinin tasarımı, sentezi ve COX inhibitör aktivite ile antiproliferatif etkilerinin değerlendirilmesi

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, FARMASÖTİK KİMYA ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: AYLİN BALABAN

Danışman: BİRSEN TOZKOPARAN KÖPRÜCÜ

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışmada moleküler hibridizasyon yaklaşımıyla tasarlanan 2-[(3-(1-(4-izobütilfenil)etil)-1,2,4-triazol-5-il)tiyo]-N-(sübstitüe fenil)asetamit yapısında toplam 26 adet yeni hibrit bileşik sentezlenmiştir. Hedef bileşiklerin erime noktaları belirlenmiş ve yapıları IR, 1H-NMR, 13C-NMR, HSQC ve HRMS spektral analiz yöntemleri kullanılarak aydınlatılmıştır. Bileşiklerin siklooksijenaz enzim inhibisyon aktivitesi in vitro olarak değerlendirilmiş ve sonuçlar referans bileşik ibuprofen (COX-2/IC50 = 5,326 ± 0,218 µM), selekoksib (COX-2/IC50 = 0,132 ± 0,005 µM) ve nimesulid (COX-2/IC50 = 1,684 ± 0,079 µM) ile karşılaştırılmıştır. 5a5 (2-NO2, IC50 = 1,921 ± 0,086 µM), 5a14 (4-OCH3, IC50 = 0,240 ± 0,010 µM), 5a15 (4-Cl, IC50 = 2,881 ± 0,136 µM), 5a16 (4-NO2, IC50 = 0,169 ± 0,007 µM) ve 5a26'nın (2,5-OCH3-4-NO2-, IC50 = 0,326 ± 0,014 µM) dikkat çekici COX-2 inhibitör aktivite gösterdiği ortaya konmuştur. Bunun yanı sıra 5a5 (Selektivite Oranı >100) ve 5a15'in (Selektivite Oranı >100) COX-2 enzimine karşı güçlü selektivite profili sergilediği belirlenmiştir. Ayrıca hedef bileşiklerin antiproliferatif aktiviteleri MCF-7, HT29, HepG2, C6 ve NIH3T3 hücre hatlarında MTT yöntemi ile değerlendirilmiştir. Elde edilen sonuçlar 5a5, 5a15 ve 5a26'nın kanser hücre hatlarında doksorubisine benzer sitotoksik aktivite sergilediğini, buna karşın sağlıklı NIH3T3 hücre hattında daha düşük sitoksisite gösterdiğini ortaya koymuştur. Özellikle selektif COX-2 inhibitör aktiviteye sahip bu bileşiklerin çeşitli kanser hücre hatlarında dikkat çekici antiproliferatif etki göstermesi, söz konusu yapıların hem antiinflamatuvar hem de antikanser özellikleri bir arada taşıyan, terapötik açıdan umut vadeden dual etkili aday moleküller olarak değerlendirilebileceğini düşündürmektedir.