Şizofreni tanısı almış bireylerde öz yeterlik, sağlık kontrol odağı, kendini damgalama ve yaşam doyumu arasındaki ilişkilerin incelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, PSİKOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: NİSANUR AYGÜN
Danışman: HÜSEYİN NERGİZ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Şizofreni; sanrı, varsanı ve dağınık konuşmanın en az biriyle karakterize olan, bunlarla birlikte dağınık davranış/katatoni ve duygusal katılımda azalmanın eşlik edebildiği bir bozukluktur. Alan yazınında şizofreni tanısı almış bireylerde yaşam doyumunun düşük olduğunu gösteren araştırmalar vardır. Bu çalışmada da yaşam doyumu ile ilişkili olduğu düşünülen öz yeterlik, sağlık kontrol odağı ve kendini damgalama araştırılmıştır. Bu yüksek lisans tezinin amacı doğrultusunda şizofreni tanısı almış bireylerde öz yeterlik ve sağlık kontrol odağı ile yaşam doyumu arasındaki ilişkide kendini damgalamanın aracı rolü incelenmiştir. Araştırmanın örneklemini Ankara ve Samsun'daki çeşitli derneklerden veya toplum ruh sağlığı merkezlerinden hizmet alan toplamda 120 şizofreni tanısı almış birey oluşturmaktadır. Araştırmada veri toplama aracı olarak Genel Öz Yeterlik Ölçeği, Yaşam Doyumu Ölçeği, Çok Boyutlu Sağlık Denetim Odağı Ölçeği – C Formu ve Ruhsal Hastalıklarda İçselleştirilmiş Damgalama Ölçeği (RHİDÖ) kullanılmıştır. Veriler IBM SPSS 23.0 programı ve Hayes'in PROCESS makrosu aracılığıyla korelasyon analizleri ve aracı değişken analizi ile değerlendirilmiştir. Yapılan aracılık analizi sonuçlarında genel öz yeterlik ve sağlık kontrol odağı ile yaşam doyumu arasındaki ilişkide kendini damgalamanın aracılık etkisi bulunmamıştır. Ardından RHİDÖ'nün alt boyutları ile yapılan çoklu aracılık analizinde genel öz yeterlik ve sağlık kontrol odağı şans alt boyutu ile yaşam doyumu arasında algılanan ayrımcılık ve damgalanmaya karşı direnç alt boyutlarının aracılık etkisi görülmüştür. Bulgular yaşam doyumu üzerinde kendini damgalama sürecinin belirleyici yönlerini ortaya koymuştur. Araştırmanın klinik çıktılarında hem toplumsal hem de kendini damgalamaya yönelik müdahalelerin önemi ele alınmıştır.