Çocuk Ebeveyn İlişki Terapisinin Depremden Etkilenen Ebeveyn ve Çocuklar Üzerindeki Etkililiğinin İncelenmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sosyal Hizmet A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MERVE NUR BOZKURT KARALI
Danışman: Dilşad Foto Özdemir
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:6 Şubat 2023 depremleri çocuklar ve ebeveynler üzerinde çok boyutlu psikososyal sorunlara neden olmakla birlikte afet sonrası erken çocukluk dönemine yönelik, ebeveynin aktif rol aldığı müdahalelerin etkililiğine ilişkin kanıtlar sınırlı kalmıştır. Deprem sonrasında çocukların iyilik hali büyük ölçüde ebeveynlerinin psikolojik durumundan ve ebeveyn-çocuk ilişkisinden etkilendiğinden bu ilişkiyi güçlendirmeyi hedefleyen aile temelli müdahalelerin etkisini incelemek önemli bir gereksinimdir. Dolayısıyla bu araştırmada aile temelli müdahale olan Çocuk Ebeveyn İlişki Terapisinin (ÇEİT) depremden etkilenen anneler ve çocuklar üzerindeki etkileri incelenmiştir. Çalışmada karma yöntem kullanılmış ve deney, plasebo ve kontrol gruplu; ön test, son test ve izleme ölçümlerine (ön test, son test ve 2. ay, 6. ay ve 1. yıl izleme) dayalı yarı deneysel desenle yürütülmüştür. Nitel veriler; annelerle gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış derinlemesine görüşmeler, ÇEİT oturumları, oturum sonrası oluşturulan haftalık değerlendirme raporları ile grup oturumlarının ses ve video kayıtlarından elde edilmiştir. Nicel veriler ise Ebeveyn-Çocuk İlişki Ölçeği, Filial Problem Kontrol Listesi, Yetişkin-Çocuk Etkileşiminde Empati Ölçeği, Çocukluk Çağı Travma Sonrası Duygusal Stres Ölçeği, Beck Depresyon Ölçeği, Beck Anksiyete Ölçeği ve DSM-5 Travma Sonrası Stres Bozukluğu Kontrol Listesi (PCL-5) kullanılarak toplanmıştır. Çalışmanın örneklemini; 6 Şubat 2023'te meydana gelen depremler sırasında depremden etkilenen illerde ikamet eden, deprem öncesi takipli ruhsal bozukluk tanısı almamış, depremde enkaz altında kalmamış, yaralanmamış ve birinci derecede yakınını kaybetmemiş, 3-6 yaş arasında çocuğu olan ve çevrimiçi oturumlara erişimi bulunan 36 anneden oluşmaktadır. Nicel veriler grup içi ve gruplar arası karşılaştırmalarla nitel veriler ise yansıtıcı tematik analiz yöntemiyle çözümlenmiştir. Araştırmanın nicel verileri grup içi ve gruplar arası karşılaştırmalar yapılarak analiz edilmiştir. Nicel bulgularda deney grubundaki annelerin empati düzeylerinde artış; çocukların yalnızlık/uyku sorunları, travma sonrası duygusal stres ve dürtüsellik düzeylerinde azalma görülmüştür. Nitel bulgularda, deprem sonrası psikososyal sorunlarda ve çocukların davranış problemlerinde azalma ve ebeveynlerin empati düzeyleri ile ebeveyn-çocuk ilişkisinde güçlenme ortaya konmuştur. Bulgular, ÇEİT'in afet sonrası uygulanabilir, koruyucu ve iyileştirici bir müdahale olduğunu göstermektedir.