Râ'if İsmâ'il Paşa Dîvânı (inceleme – metin - işlevsel sözlük)
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÜMMÜSÜ SELEN ULU
Danışman: OSMAN HORATA
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Divanlar, klasik edebiyatın temel eserlerinin başında gelmektedir. Bununla birlikte bazı şairlerin "mecmua" kavramını, "henüz divan tertip etmeden önce şiirlerini nazmettikleri defter" anlamında kullandıkları bilinmektedir. Bu tez çalışmasının konusu da Râʾif İsmâʿil Paşa'nın hatt-ı destiyle derlediği, Mecmûʿa-i Râʾif İsmâʿil Paşa adıyla kayıtlı mecmuada bulunan şiirlerinin bir araya getirilmesidir. Şairin şiirlerini yazarken üzerinde tashihler yapması ve bazılarını karalaması, şiirlerinin müsvedde hâlde kaldığını işaret etmektedir. Ayrıca mecmuada Râʾif'e ait şiirlerin üzerinde yer alan "tahrîr" ve "yazıldı" ifadeleri, bu müsvedde şiirlerin temize çekilerek bir divanda toplandığını göstermektedir. Ancak yapılan araştırmalara rağmen Râʾif İsmâʿil Paşa'nın bir divanına rastlanmamıştır. Bu çalışma, 18. yüzyıl şairlerinden Râʾif İsmâʿil Paşa'nın şiirlerini gün yüzüne çıkarma ve bir divan oluşturma amacı taşımaktadır. Tez, giriş ve dört bölümden müteşekkildir. Girişte 18. yüzyıl klasik Türk edebiyatı hakkında bilgi verildikten sonra çalışmanın ilk bölümünde Râʾif İsmâʿil Paşa'nın hayatı, yaptığı görevler ve kişiliği üzerinde durulmuştur. İkinci bölümde ise hazırlanan Râʾif İsmâʿil Paşa Dîvânı'ndaki tüm nazım şekilleri ve şiirlerde öncelenen ahenk unsurları incelenerek şairin üslubu, dil özellikleri, şiirlerinin muhtevası, etkilendiği şairler ortaya konulmuş; Râʾif İsmâʿil Paşa'nın devlet adamı kimliğinin ardında gölgede kalmış edebî şahsiyeti aydınlatılmaya çalışılmıştır. Üçüncü bölümde ise Râʾif İsmâʿil Paşa Dîvânı'nın transkripsiyonlu metni verilmiştir. Son kısım olan dördüncü bölüme de Dîvân'ın işlevsel sözlüğü ilave edilmiştir. Bu çalışma ile tezkirelerde adından övgüyle bahsedilen bir şairin şiirleri gün yüzüne çıkarılmış, derlenen Dîvân incelenerek Râʾif İsmâʿil Paşa'nın 18. yüzyıl klasik Türk şiirindeki yerini belirlemeye yönelik değerlendirmeler yapılmış, hazırlanan işlevsel sözlük ile hem araştırmacı ve okurların Dîvân'dan kolayca yararlanması hem de şairin kelimelere yüklediği özel anlamların ortaya çıkarılması hedeflenmiştir.