Akciğer kanseri tedavisine yönelik Epirubisin taşıyıcı polimerik nanopartiküler sistemlerin geliştirilmesi ve in vitro değerlendirilmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, TEK SAĞLIK, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: EVİN MİZGİN PARLAK KAYAŞLI
Danışman: SAMİYE YABANOĞLU ÇİFTÇİ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Akciğer kanseri, dünya genelinde hem insidans hem de kansere bağlı ölümler açısından ilk sıralarda yer almaktadır. Vakaların büyük çoğunluğunu oluşturan Küçük Hücreli Olmayan Akciğer Kanseri (KHOAK), geç evrede teşhis edilmesi ve tedaviye karşı direnç geliştirmesi nedeniyle önemli bir klinik problem oluşturmaktadır. Ayrıca kanser tedavisinde kullanılan kemoterapötik ajanlar sağlıklı hücrelere zarar verebilmekte ve kardiyotoksisite gibi ciddi yan etkilere yol açabilmektedir. Bu nedenle, daha etkili ve hedefe yönelik yeni tedavi yaklaşımlarına ihtiyaç duyulmaktadır. Bu çalışmada, KHOAK tedavisinde terapötik etkinliği artırmak ve yan etkileri azaltmak amacıyla Epirubisin (EPI) yüklü PLGA-b-PEG nanopartiküller hazırlanmış ve bu nanopartiküllerin in vitro apoptotik etkileri değerlendirilmiştir. Nanopartiküller nanoçöktürme yöntemi kullanılarak hazırlanmış; parçacık boyutu, zeta potansiyeli, polidispersite indeksi (PDI), enkapsülasyon etkinliği ve in vitro salım profili gibi fizikokimyasal özellikleri karakterize edilmiştir. Ön formülasyon çalışmaları sonucunda, ortalama 114,1 nm parçacık boyutuna, −24,4 mV zeta potansiyeline ve 0,224 PDI değerine sahip nanopartiküller ilaç taşıyıcı sistem olarak seçilmiştir. Enkapsülasyon etkinliği değerlendirmelerinde, EPI farklı formülasyon aşamalarında eklenmiş ve en yüksek enkapsülasyon verimliliği (%55,1) EPI'nin su fazında eklendiği koşullarda elde edilmiştir. İn vitro salım çalışmaları sonucunda, 96 saat sonunda EPI'nin %95,4'ünün salındığı belirlenmiştir. İn vitro biyolojik değerlendirmeler A549 ve BEAS hücre hatları kullanılarak gerçekleştirilmiş, BEAS hücre hattı kontrol olarak kullanılmıştır. Apoptotik etkinin değerlendirilmesi amacıyla p53, BAX, BCL-2 ve VEGFA gen ekspresyonlarındaki değişiklikler RNA izolasyonu ve kantitatif gerçek zamanlı PCR (qRT-PCR) yöntemi ile analiz edilmiştir. Sonuçlar, EPI yüklü nanopartiküllerin A549 hücrelerinde p53 ve BAX gen ekspresyonlarını artırdığını; buna karşılık BCL-2 ve VEGFA gen ekspresyonlarını anlamlı düzeyde azalttığını göstermiştir. Bu bulgular, EPI yüklü PLGA-b-PEG nanopartiküler sistemlerin KHOAK tedavisinde potansiyel olarak umut vadeden bir yaklaşım olabileceğini ortaya koymaktadır.