Türkiye karayolu taşımacılığı sektöründe net sıfır emisyon hedefleri için karbonsuzlaşma stratejileri
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, ÇEVRE MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: ECEMNUR ERDEM
Danışman: MERİH AYDINALP KÖKSAL
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu tez, COPERT 5.9.2 metodolojisini kullanarak Türkiye'nin karayolu taşımacılığı sektörü için binek otomobiller (M1) ve hafif ticari araçlara (N1) odaklanan kapsamlı bir sera gazı emisyon modeli geliştirmektedir. Çalışma, 2020–2024 dönemi için temel emisyon envanteri oluşturmakta, 2053 yılına kadar Mevcut Durum (BAU) senaryosu altında emisyon projeksiyonları sunmakta ve araç elektrifikasyonu ile seyahat talebi yönetiminin emisyon azaltma potansiyelini ölçmek üzere Karbon Fiyatlandırma (KF) ve Net-Sıfır (NS) olmak üzere iki politika senaryosunu değerlendirmektedir. COPERT modeli; yaş dağılımları, yakıt türü kompozisyonları ve Euro emisyon standardı penetrasyon oranları dahil olmak üzere Türkiye'ye özgü araç parkı verileri kullanılarak kalibre edilmiştir. Türkiye'nin Ulusal Envanter Raporu ile yapılan doğrulama, M1 ve N1 kategorilerinin 2023 yılında toplam karayolu taşımacılığı CO₂ emisyonlarının yaklaşık %52–58'ini oluşturduğunu teyit etmiştir. M1+N1 araçlarından kaynaklanan toplam CO₂-eşdeğeri emisyonlar, 2020 yılında 44,1 Mt'dan 2024 yılında 51,6 Mt'a yükselerek tarihi dönemde %17'lik bir artış göstermiştir. BAU orta büyüme senaryosu altında, toplam M1+N1 emisyonlarının 2025 yılında 51.345 kt CO₂eşd'den 2053 yılına kadar 101.904 kt'a yükseleceği öngörülmekte olup bu durum %98,5'lik bir artışı temsil etmektedir. Yeni araçlarda %20 elektrikli ve hibrit araç payı ile taşıt-kilometre mesafesinde (TKM) %2 azalma öngören KF senaryosu, 2053 yılına kadar BAU'ya göre %10,4'lük emisyon azaltımı sağlamaktadır. %35 elektrikli ve hibrit araç payı ile %10 TKM azalması öngören NS senaryosu ise %25,6'lık azaltım elde ederek 2053 emisyonlarını 75.861 kt CO₂eşd'ye düşürmektedir. Karbon maliyet değerlendirmesi, bu azaltımların projeksiyon dönemi boyunca KF senaryosunda 1,90 milyar Euro ve NS senaryosunda 7,33 milyar Euro tutarında kaçınılan maliyete karşılık geldiğini göstermektedir. Önceki çalışmalarla yapılan karşılaştırma, emisyon eğilimlerinin yönsel tutarlılığını doğrularken, Türkiye'nin 2053 net-sıfır hedefinin bu çalışmada modellenenlerden daha agresif karbonsuzlaşma önlemleri gerektirdiğini ortaya koymaktadır. Bulgular, ulaştırma karbonsuzlaşması ile temiz, erişilebilir ve sürdürülebilir enerjiye geçiş arasındaki kritik bağı vurgulamaktadır; zira araç elektrifikasyonunun emisyon azaltma faydaları elektrik şebekesinin eş zamanlı karbonsuzlaştırılmasına bağlı olup bu durum Türkiye'nin iklim taahhütlerinin gerçekleştirilmesi için entegre bir temiz enerji ve ulaştırma politika çerçevesini zorunlu kılmaktadır.