Otizm spektrum bozukluğu tanılı 11-17 yaş grubunda toplumsal mobilite: Bakımveren deneyimleri ve algıları
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, ERGOTERAPİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: VESİLE İLAY GÜNGÖR
Danışman: ORKUN TAHİR ARAN
Özet:Toplumsal mobilite, bireyin eğitim, istihdam ve sosyal hayata katılımı için kritik bir ön koşuldur. Bağımsızlığın temellerinin atıldığı okul dönemi, ergenlikle birlikte ev dışında mobil olma deneyimlerinin arttığı, güvenli yürüme ve toplu taşıma kullanımı gibi pratiklerin kazanıldığı bir evredir. Ancak Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB) tanılı bireylerde duyusal, iletişim ve davranışsal farklılıklar ile çevresel bariyerler mobilite deneyimini karmaşık hale getirmektedir. Bu çalışma, 11-17 yaş aralığındaki OSB tanılı ergenlerin toplumsal mobilite deneyimlerini, karşılaşılan engelleri ve başa çıkma stratejileri bakım verenlerin perspektifinden incelemeyi amaçlamıştır. Fenomenolojik desenin kullanıldığı nitel çalışmada, amaçlı örnekleme yöntemiyle seçilen 11 birincil bakım veren ile yarı yapılandırılmış yüz yüze görüşmeler gerçekleştirilmiş ve veriler tematik analizle incelenmiştir. Araştırma sonucunda beş ana tema ortaya çıkmıştır: "Zorunlu Güzergahlar: Kısıtlanmış ve Denetimli Mobilite Çemberi", "Görünmez Duvarlar: Bireysel ve Çevresel Sınırlılıklar", "Görünmez Denetim ve Kriz Yönetimi Stratejileri", "Toplumsal Mobilitede Aile İçi Rol ve Sorumlulukların Değişen Dinamikleri" ve "Geleceğin Belirsizliği ve Kurumsal Güvence Arayışı". Bulgular, OSB'li ergenlerin mobilite deneyiminin görev temelli ve rutin noktalarla sınırlı olduğunu; duyusal hassasiyetler, iletişim güçlükleri, damgalanma ve altyapı yetersizlikleri gibi çok katmanlı engellerin varlığını; bakım verenlerin çeşitli stratejiler geliştirirken aile içi rollerin yeniden yapılandırıldığını göstermiştir. Bu çalışma, OSB'li ergenlerin toplumsal mobilite deneyiminin çok boyutlu yapısını ortaya koymakta; bağımsız ve güvenli mobilite için bireysel beceriler ile birlikte toplumsal farkındalık, erişilebilir ulaşım politikaları ve aile merkezli desteklerin önemini vurgulamıştır.