Tanzimat Devri muhafazakarlığını iki mütefekkir üzerinden okumak: Ahmet Cevdet Paşa ve Tunuslu Hayreddin Paşa

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, TARİH ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: EMRE EŞREF KOÇAK

Danışman: FATİH YEŞİL

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

"Modernleşme", "reform" veya "ıslahat"; bu sözcükler, 19. yüzyıl Osmanlı Devleti anlatılırken olmazsa olmaz kavramlardır. Nitekim 19. yüzyılın Osmanlı tarihinde yapısal anlamda en köklü değişim ve dönüşümlere tanıklık ettiği söylenebilir. Ancak imparatorluğun uluslararası ilişkiler alanındaki sıkışmışlığının bir sonucu olan ve siyasi tercihlerin şekillendirdiği söz konusu dönüşüm süreci, dönemin devlet adamlarınca farklı şekillerde yorumlanmıştır. Bu farklı yorumlar kaçınılmaz biçimde dönemin devlet adamları arasında tartışmalara yol açmıştır. Bu tartışmanın genel olarak ıslahatların Avrupa Medeniyeti temelinde şekillenmesi talebinde bulunanlar ile Avrupa kaynaklı değişimlere genel bir direnç gösterenler arasında geçtiğini söylemek mümkündür. Bu bağlamda Ahmet Cevdet ve Tunuslu Hayreddin Paşalar çağdaşları diğer devlet adamlarının arasında değişimden yana tavır almış ve fakat muhafazakar bir tavır sergilemişlerdir. Bu çalışmada modernleşme, batılılaşma gibi terimlerin tanımları üzerinde durulduktan sonra muhafazakarlık kavramı ile Osmanlı muhafazakarlığı arasındaki bağ sorgulanıp ortaya konacak, ardından söz konusu iki devlet adamını hayatları, düşüncelerini şekillendiren temel faktörler çerçevesinde tartışılacaktır. Cevdet ve Hayreddin Paşaların ıslahatlara dair görüşleri, devrin Osmanlı düşünce dünyası zemininde tartışılarak muhafazakar bir Osmanlı düşüncesinin varlığı ve bu iki mütefekkirin bunu temsil kabiliyeti ortaya konmaya çalışılacaktır. Bu çalışmada modernleşme, batılılaşma gibi terimlerin tanımları üzerinde durulduktan sonra muhafazakarlık kavramı ile Osmanlı muhafazakarlığı arasındaki bağ sorgulanıp ortaya konacak, ardından söz konusu iki devlet adamını hayatları, düşüncelerini şekillendiren temel faktörler çerçevesinde tartışılacaktır. Cevdet ve Hayreddin Paşaların ıslahatlara dair görüşleri, devrin Osmanlı düşünce dünyası zemininde tartışılarak muhafazakar bir Osmanlı düşüncesinin varlığı ve bu iki mütefekkirin bunu temsil kabiliyeti ortaya konmaya çalışılacaktır. Bu çalışmada modernleşme, batılılaşma gibi terimlerin tanımlanması yapıldıktan sonra muhafazakarlık kavramı ile Osmanlı muhafazakarlığı arasındaki bağ sorgulanıp ortaya konacak, ardından söz konusu iki devlet adamını hayatları, düşüncelerini şekillendiren temel faktörler çerçevesinde tartışılacaktır. Cevdet ve Hayreddin Paşaların ıslahatlara dair görüşleri, devrin Osmanlı düşünce dünyası zemininde tartışılarak muhafazakar bir Osmanlı düşüncesinin varlığı ve bu iki mütefekkirin bunu temsil kabiliyeti ortaya konmaya çalışılacaktır.