Moğolcada fiil birleşmeleri


Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, TÜRKİYAT ARAŞTIRMALARI ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: NİLAY ALTUNAY

Danışman: BÜLENT GÜL

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışma, Moğolca fiil birleşmeleri yapılarını gramerleşme teorisi açısından incelemeyi ve Türkçe-Moğolca dil ilişkilerinin niteliğine bu bağlamda açıklama getirmeyi amaçlamaktadır. Fiil+zarf-fiil+fiil birleşmeleriyle oluşan ve kılınış, görünüş, kip gibi dilbilgisel kategorilerin işaretleyicisi olma eğilimi gösteren bu fiil yapıları, Moğolcanın tarihsel ve çağdaş dönem örneklerinden seçilerek gramerleşme teorisi çerçevesinde incelenmiştir. Çalışma; Giriş, Gramerleşme~Dilbilgiselleşme Teorisi, Moğolcada Fiil Birleşmeleri, Sonuç ve Kaynakça bölümlerinden oluşmaktadır. Başlangıçta tezin sistematiğini anlayabilmek için ön hazırlık niteliğinde olan bir Giriş bölümü yer almaktadır. Çalışmanın kuramsal temelini oluşturan birinci bölümünde ise gramerleşme teorisi; temel kavramları, parametreleri, aşamaları ve ilkeleri kapsamında ele alınmıştır. Ayrıca gramerleşmenin alt alanlarından biri olarak temas kaynaklı (contact-induced grammaticalization) gramerleşme konusuna yer verilmiştir. Çalışmanın uygulama veya analiz kısmını oluşturan ikinci bölümünde ise Moğolcada Fiil Birleşmeleri incelenmiştir. Burada tespit edilen fiiller; kavram alanları, gramerleşme süreçleri ve geliştikleri yeni dilbilgisi kategorileri ile fiil birleşmeleri yapıları açısından değerlendirilmiştir. Tarihsel karşılaştırmalı inceleme sonucunda her iki dilde de fiil birleşmelerini oluşturan fiillerin anlamsızlaşma, kategorisizleşme, aşınma gibi gramerleşme süreçlerinden geçerek başlangıçta bağımsız sözlüksel birimlerken dilbilgisel alanda işlevsel birer öge olma aynı zamanda da dilin yeni sözvarlığı üretiminin bir aracı olarak birleşik yapılar oluşturma özellikleri tanıklanmıştır.