Türkiye'de tıbbi çay olarak kullanılan lamiaceae familyasından çeşitli bitkilerin fenolik asit miktarlarının ve biyolojik etkilerinin araştırılması
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, FARMAKOGNOZİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ZEYNEP SOLAKLAR
Danışman: AYŞE UZ
Özet:Lamiaceae familyasına ait birçok bitki, hoş aromaları ve terapötik potansiyelleri nedeniyle halk arasında bitki çayı olarak yaygın şekilde tüketilmektedir. Bu çalışmada, Türkiye'de doğal yayılış gösteren ya da kültürü yapılan 12 Lamiaceae türünün bitki çayı olarak kullanılan sulu demleme (infüzyon) ve %80 (h/h) etanol ekstrelerinde; tıbbi önemi yüksek fenolik asitler olan rozmarinik asit ve klorojenik asit miktarlarının Yüksek Performanslı Sıvı Kromatografisi (YPSK) ile tayin edilmesi amaçlanmıştır. Ayrıca, bu ekstrelerin antidiyabetik potansiyelleri α-glukozidaz ve dipeptidil peptidaz-4 (DPP-4) enzim inhibisyonları ile; cilt lekelenmesini giderici potansiyelleri ise tirozinaz enzim inhibisyonu üzerinden değerlendirilmiştir. Bulgulara göre, en yüksek rozmarinik asit içeriği M. officinalis %80 etanol ekstresinde 29,808 mg/g (kuru drog) olarak saptanırken; en yüksek klorojenik asit içeriği L. × intermedia %80 etanol ekstresinde 1,573 mg/g (kuru drog) olarak belirlenmiştir. Biyolojik aktivite analizlerinde; DPP-4 enzimi üzerinde en yüksek inhibisyonu M. × piperita (%44,379) sulu infüzyon ekstresi sergilerken, α-glukozidaz enzimi üzerinde en yüksek inhibisyonu M. officinalis sulu infüzyonu çalışılan tüm konsantrasyonlarda %99 inhibisyon göstererek en güçlü antidiyabetik etkinliği sergilemiştir. Tirozinaz enzim inhibisyonunda ise en yüksek aktivite, %64,19 inhibisyon oranı ile S. officinalis sulu infüzyon ekstresinde belirlenmiştir. Yüksek fenolik içerik ve enzim inhibisyonu bulguları, Lamiaceae üyelerinin stratejik hammadde potansiyelini ve ileri araştırmalarla desteklenmesi gerektiğini göstermektedir.