Osmanlı'dan Cumhuriyet'e bir siyaset ve fikir adamı: Mehmed Seyyid Bey (1873-1925)
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, TARİH ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: FIRAT SERTOĞLU
Danışman: MEHMET ÖZDEN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Seyyid Bey 1873'te İzmir'de doğmuştur. Medrese tahsili alan Seyyid Bey daha sonra İstanbul'da Mekteb-i Hukuk'a girmiş ve 1904 yılında mezun olmuştur. 1906 yılında Darülfünun'da hocalığa başlamıştır. 1908 Meşrutiyeti ile siyasi alanda boy göstermiş ve İzmir'den mebus olmuştur. 1912 ve 1914 yıllarında da istikrarlı bir şekilde İzmir mebusluğunu sürdürmüştür. İttihad ve Terakki Cemiyeti'nin önde gelen isimlerinden olan Seyyid Bey 1910 senesinde Cemiyet'in başkan yardımcısı olmuştur. Cemiyet içerisinde yükselişi devam eden Seyyid Bey, 1911'de Cemiyet'in reisliğine yükselmiştir. 1916 yılında Ayan Meclisi üyeliğine atanmıştır. Seyyid Bey, 1918 yılında Harb-i Umumi'nin sonucunda İttihad ve Terakki Cemiyeti'nin ardılı olan Teceddüd Fırkası'nın kurucu üyelerinden birisidir. Siyaset hayatı bu aşamadan itibaren düşüşe geçen Seyyid Bey 16 Mart İşgali sonrası Damad Ferid Paşa'nın telkinleri doğrultusunda İngilizler'in tehlikeli bulduğu isimlerden biri olarak Malta sürgünleri arasında yer almış ve 1921 Kasım'ında İstanbul'a dönüşüne kadar sürgün hayatı yaşamıştır. İstanbul'a döndükten sonra Milli Mücadele'nin tutkulu bir destekleyicisi olarak Darülfünun hocalığını sürdürmüştür. Cumhuriyet'in ilanından önceki süreçte Mustafa Kemal Paşa'nın hukuki danışmanlığını yapmıştır. 1923 yılında Adliye Vekaleti tarafından Mecelle'yi düzenlemek amacıyla kurulan komisyonun başkanlığına getirilmiştir. 1923 yılında açılan 2. Meclis'te İzmir mebusu olmuştur. Aynı yıl Heyet-i Vekile seçiminde Adliye Vekili olmuştur. 5 Mart 1924'e kadar zikrettiğimiz Vekillik görevini sürdürmüştür. Aynı yıl aralık ayına gelindiğinde mebusluktan ayrılarak sadece Darülfünun görevini sürdürmek zorunda kalmıştır. Müteakip süreçte İlahiyat Fakültesi Reisliği'ne atanmıştır. 8 Mart 1925'teki vefatına değin bu fakültede ders vermiştir. Çalışmada Seyyid Bey'in bütün hayatı (1873-1925) tarih metodolojisi kullanılarak ele alınmıştır. İlk bölüm (1873-1900) Seyyid Bey'in doğumuna giden süreçte Osmanlı Devleti konjonktürünü ve Seyyid Bey'in Darülfünun eğitimine değin hayatını içermektedir. İkinci bölümde (1900-1908) Seyyid Bey'in Darülfünun talebeliğinden itibaren İttihadçı kimliğe kavuşmasına dair dönemi ele alınmıştır. Üçüncü bölümde (1908-1920) Seyyid Bey'in Darülfünun müderrisliği ve Osmanlı Meclisleri dönemi incelenmiştir. Dördüncü bölümde (1920-1921) Seyyid Bey'in Malta sürgünü ve Milli Mücadele serencamı analiz edilmiştir. Beşinci bölümde (1921-1925) Seyyid Bey'in hayatını kaybetmesine değin yaşadıkları anlatılmıştır.