Malik Aksel'in resim ve yazılarında Türk halk kültürü
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, TÜRK HALK BİLİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: CEREN DEMİREL ŞEKERCAN
Danışman: METİN ÖZARSLAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Malik Vicdani Aksel (1901-1987), ressam, eğitimci, yazar ve koleksiyoncu kimliklerini bir arada taşıyan, Türk kültür ve sanat hayatının çok yönlü isimlerinden biridir. Osmanlı Devleti'nin son dönemine ve Cumhuriyet'in ilk yıllarına tanıklık eden Aksel, halk kültürüne ilişkin pek çok unsuru yazıları, resimleri ve koleksiyon faaliyetleri aracılığıyla kayıt altına almıştır. Türkiye'de halk kültürünün görsel boyutuna yönelik çalışmalarıyla öncü isimlerden biri olarak kabul edilen Aksel, halk resmi, dinî resimler, yazı-resim örnekleri ve İstanbul üzerine yazdığı yazıları ve folkloru tema olarak seçtiği resimleriyle dikkat çekmektedir. Buna karşın Malik Aksel üzerine gerçekleştirilen çalışmaların büyük ölçüde sanat tarihi ve güzel sanatlar alanlarında yoğunlaştığı, folklor disiplini çerçevesinde ise müstakil ve kapsamlı bir incelemeye konu edilmediği görülmektedir. Bu çalışma, Malik Aksel'in folklor içerisindeki yerini ortaya koymayı ve Türk halk kültürüne yaptığı katkıları folklorik bir bakış açısıyla değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın temel malzemesini Malik Aksel'in kitapları, çeşitli gazete ve dergilerde yayımlanan yazıları, resimleri ve koleksiyon faaliyetleri oluşturmaktadır. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi kullanılmış, elde edilen veriler içerik analizi yöntemiyle değerlendirilmiştir. Araştırma kapsamında Aksel'in halk resmi hakkındaki görüşleri incelenmiş, halk resminin tanımı, kaynakları, yaratıcıları, estetik özellikleri ve işlevlerine ilişkin değerlendirmeleri ele alınmıştır. Bunun yanında halk resimlerinin derlenmesi, korunması ve gelecek kuşaklara aktarılmasına yönelik faaliyetleri değerlendirilmiş, bu çalışmaların halk kültürü açısından taşıdığı önem tartışılmıştır. Çalışmanın bir diğer eksenini oluşturan İstanbul folkloru bağlamında ise Aksel'in eserlerinde yer alan halk mimarisi, geleneksel meslekler, eğlence hayatı, merasimler, halk tiyatrosu ve gündelik yaşama ilişkin veriler incelenmiştir. Böylece Malik Aksel'in yalnızca bir ressam ve yazar değil, halk kültürünü sözlü, yazılı ve görsel boyutlarıyla kayıt altına alan, yorumlayan ve millî kültürün korunmasına katkı sağlayan önemli bir folklor araştırmacısı olduğu ortaya konulmuştur.