Uzun süreli aril hidrokarbon reseptör yolağı uyarımının mezenkimal kök hücre biyolojisi üzerine olan etkilerinin araştırılması

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, KÖK HÜCRE ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: BEYZA TURGUT

Danışman: CANSU ÖZDEMİR SAKA

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Mezenkimal kök hücreler (MKH), başta kemik iliği (Kİ) olmak üzere fizyolojik homeostazın sürdürülmesinde temel doku destek elemanlarıdır. Kemik iliği mikro çevresinde dinamik bir ağ içinde yer alan MKH'ler, hematopoetik kök hücre (HKH) idamesini desteklerken stromal hücre fonksiyonlarının düzenlenmesinde de merkezi rol oynar. Doku hasarı durumunda rejeneratif kapasiteleriyle onarım süreçlerine katılan MKH'ler, çevresel ve inflamatuar uyarılara yüksek duyarlılıkları sayesinde Kİ kaynaklı patolojik durumlarda parakrin ve otokrin mekanizmalar yoluyla mikro çevreyi aktif biçimde şekillendirebilmektedir. Kronik inflamasyon ve oksidatif stres, fizyolojik stromal nişin patolojik bir mikro çevreye dönüşmesine yol açar. Bu koşullar altında MKH'ler, pasif destek hücreleri olmaktan çıkar. Bu fenotipik yeniden programlanmada, çevresel toksinler, endojen metabolitler ve diyet kaynaklı ligandlara duyarlı bir transkripsiyonel sensör olan aril hidrokarbon reseptörü (AhR) kritik bir rol üstlenir. TNF-α (Tumor necrosis factor - alpha) gibi pro-inflamatuar sitokinler ve glukokortikoidlerle birlikte AhR sinyalizasyonunun uzun süreli aktivasyonu, MKH'lerin fibroblast-benzeri ve immün baskılayıcı özellikler kazanmasına katkı sağlayarak patolojik mikro çevrenin sürdürülmesini destekleyebilir. Bu tez çalışmasında, kemik iliği- MKH AhR aktivasyonu, inflamatuar uyarımlar ve glukokortikoid tedavisi altında uzun süreli maruziyete verdiği yanıtların çok yönlü olarak incelenmesi amaçlanmıştır. Bu kapsamda MKH'lerde stromal yeniden yapılanma, fibroblast aktivasyonu ve immün düzenleyici özelliklerle ilişkili değişimler; gen ekspresyon profilleri, protein düzeyi, hücresel morfoloji ve ilaç direnci gibi fonksiyonel çıktılar üzerinden değerlendirilmiştir. Elde edilen bulguların, lösemi mikro çevresinde stromal hücrelerin dinamik rolünün daha bütüncül biçimde anlaşılmasına ve stromal hedefli tedavi yaklaşımlarına yönelik kavramsal bir çerçeve sunması hedeflenmektedir.