6 şubat 2023 Kahramanmaraş depremlerinin tetiklediği tepehan (Hatay) heyelanınınmühendislik jeolojisi açısından değerlendirilmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, JEOLOJİ MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: KADİR BERKAY KOÇ
Danışman: NAZLI TUNAR ÖZCAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Ülkemiz sahip olduğu iklimsel, yapısal, jeomorfolojik ve jeolojik özellikler nedeniyle başta deprem olmak üzere heyelan, kaya düşmesi, sel, taşkın gibi can kayıpları ve ekonomik kayıplara yol açan çok sayıda afete maruz kalmaktadır. 6 Şubat 2023 tarihinde, Doğu Anadolu Fay Zonu (DAFZ) üzerinde yaklaşık 9 saat ara ile meydana gelen, moment büyüklükleri 7.7 ve 7.6 olan Kahramanmaraş depremleri, yakın tarihimizin en yıkıcı deprem felaketlerinden biri olarak kayıtlara geçmiştir. Kahramanmaraş Depremleri sonucunda resmi kayıtlara göre 53.783 vatandaşımız yaşamını yitirmiş, binlerce bina yıkılmış, yollar, köprüler, tüneller gibi bazı mühendislik yapıları ciddi düzeyde zarar görmüş ve farklı türde binlerce heyelan meydana gelmiştir. Bu durum çözülmesi gereken pek çok mühendislik problemini de ortaya çıkarmıştır. Kahramanmaraş depremleri sonrasında özellikle Hatay'ın güney kesimlerinde karakteristik olarak düşük eğimde düzlemsel kayma türü duraysızlıklar gözlenmiştir. Bu depremlerin tetiklediği en dikkat çekici kütle hareketlerinden biri de Hatay'ın Altınözü ilçesine bağlı Tepehan köyünde meydana gelen düzlemsel kaymadır. Killi kireçtaşı, kiltaşı ve marnlardan oluşan birim içerisinde gelişen bu heyelan, çevre uzunluğu 1389 m, toplam uzunluğu 530 m olarak belirlenen, en geniş kesimi 230 m, ortalama genişliği ise 150 m olan, derinliğin ise çoğunlukla 10 ila 25 m arasında değiştiği ve bazı bölgelerde 30-35 m'ye vardığı, yaklaşık 1.1 milyon m3 civarında malzemenin yer değiştirdiği çok büyük bir kütlesel duraysızlık olarak kayıtlara geçmiştir. Bu çalışmada, Tepehan düzlemsel kayma hareketinin gerçekleştiği koşulların belirlenerek mühendislik jeolojisi açısından değerlendirilmesi ve duraysızlığa neden olan parametrelerin duyarlılık analizleri yaklaşımıyla incelenmesi amaçlanmaktadır. Bu amaçla, inceleme alanında yer alan jeolojik birimlerden blok örnekler alınarak, bu malzemenin temel makaslama dayanım parametreleri ile bazı fiziksel ve indeks özelliklerinin belirlenmesi için birtakım laboratuvar deneyleri yapılmıştır. Laboratuvar deneylerinden elde edilen veriler temel alınarak deprem kaynaklı dinamik yüklerin ve yeraltı suyu koşullarının kaymanın gerçekleşmesi üzerindeki etkileri limit denge analizleriyle değerlendirilmiştir. Buna göre, su tablasının olmadığı varsayılan durumda killi kireçtaşı üzerinde yaklaşık %50 su içeriğine sahip ayrışmış kiltaşı–marn birimini temsil eden deformasyon kontrollü doğrudan makaslama deneylerinden elde edilen set 4 parametreleriyle yapılan analizler sonucunda yaklaşık 0.45 g düzeyindeki yatay ivme değerlerinde güvenlik katsayısının 1'in altına düştüğü ve 0.982'ye kadar gerilediği belirlenmiştir. Su tablasının olduğu varsayımıyla yapılan analizlerde ise güvenlik katsayısını 1'in altına düşüren ivme değerlerinin farklı deney setlerine ait parametrelere bağlı olarak 0.2–0.4 g aralığında değiştiği, set 4 için 0.2 g yatay yer ivmesi etkisi altında 0.901 seviyesine kadar düştüğü saptanmıştır. Bu sonuçlar, yeraltı suyu ile deprem etkisinin birlikte değerlendirilmesinin, Tepehan Heyelanının oluşum mekanizmasının anlaşılmasında kritik bir öneme sahip olduğunu göstermektedir.