Abdulrazak Gurnah'ın Deniz Kenarında ve Kumdan Yürek romanlarında dışlanmışların sesinin duyurulmasında metinlerarasılığın rolü
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İNGİLİZ DİLİ VE EDEBİYATI ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: YASEMİN ENER
Danışman: ASLI DEĞİRMENCİ ALTIN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışma Abdulrazak Gurnah'ın Deniz Kenarında (2001) ve Kumdan Yürek (2017) adlı eserlerinde, metinlerarasılığın sömürgecilik ve sömürgecilik sonrası bağlamda marjinalleştirilmiş ve baskı altındaki karakterlerin sesinin duyurulmasındaki rolünü incelemektedir. Bağımsızlığın ilk yıllarında, çalkantılı sömürgecilikten kurtulma sürecinde ve 1964'teki şiddetli Zanzibar Devrimi'nin sonrasında geçen her iki romanda, değişen siyasal iktidarın toplumu nasıl istikrarsızlaştırdığını, yerleşik yapıları nasıl bozduğunu; zayıf ve kırılgan olanları nasıl sömürdüğünü ve temel insan haklarını nasıl yok saydığını araştırır. Böyle bir devrim sonrası dünyada yaşayan Gurnah'ın kahramanları, Zanzibar'dan ayrılmak zorunda kalır; kimileri sığınma arayışıyla, kimileri ise ülkelerinde kendilerine verilmeyen eğitimin peşinden gider. Ancak eski sömürgeci ülke olan İngiltere'de yeni ayrımcılık, baskı ve zorluk türleriyle yüzleşirler. Bu çerçevede metinlerarasılık, Gurnah'ın ezilenlerin sesini yükseltmesini ve hem sömürgeci hem de devrim sonrası otoriteler tarafından sürdürülen egemen anlatılara meydan okumasını sağlayan temel bir anlatı yöntemi olarak işlev görür. Bu anlatılar metinlerarasılığın çeşitli tekniklerini kullanarak, yerinden edilme ve travma tarafından şekillendirilen marjinalleştirilmiş bireylerin çok katmanlılığını ve psikolojik karmaşıklığını vurgulayarak, göçmen kimliklerinin basitleştirici yorumlarına karşı direnir. Her iki roman da temel hipometinleri, daha küçük göndermelerle birlikte içerir. Yapısal olarak, Deniz Kenarında ve Kumdan Yürek romanlarının kısmen dizisel anlatılarında Binbir Gece Masalları (M.S. 800-1400) yankılanır. Bağlamsal olarak Deniz Kenarında, Herman Melville'in "Kâtip Bartleby" (1856) metninden beslenirken; Kumdan Yürek, Shakespeare'in Kısasa Kısas (1623) oyunuyla çağrışım kurar. Homeros'un Odysseus'u (M.Ö. 750-700), Shakespeare'in Fırtına (1623) ve Julius Caesar (1623) oyunları gibi daha küçük hipometinler, Deniz Kenarında olay örgüsünde karakterlerin içinde bulundukları koşulları aydınlatır ve okurun empatik bağını güçlendirir. Ayrıca her iki roman da kutsal kitaplara ve dinî düzenlemelere göndermelerde bulunur; bunun yanı sıra, toplumsal ahlak açısından eleştirel bir konu olarak "aldatılan koca" edebî izleğini de içerir. Bu tez, sömürgecilik ve sömürgecilik sonrası dönemin marjinalleştirilmiş öznelerinin sesini güçlendirmek amacıyla, Abdulrazak Gurnah'ın Deniz Kenarında ve Kumdan Yürek adlı eserlerinde kullandığı çok yönlü metinlerarasılık stratejilerini incelemektedir. Romanlar ile hipometinleri arasındaki doğrudan olan ya da dolaylı bağlantılar, hiçbir metnin bağımsız olarak var olmadığını; tüm metinlerin birbirleriyle etkileşim içinde olduğunu doğrular. Bu etkileşim, ezilen karakterlerin temsiliyetini zenginleştirir ve seslerinin duyulmasını sağlar.