Kamu enerji alımlarında karbon maliyeti ve çevresel kriterlerin entegrasyonu: Türkiye için yeşil ihale modeli
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, MALİYE ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SEDA TEMEL ŞEN
Danışman: ALPARSLAN ABDURRAHMAN BAŞARAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu tez, sürdürülebilir kalkınma ve çevre ekonomisi literatürü çerçevesinde, kamu maliyesinin dönüşen mali araçlarını kamu harcamaları odağında incelemekte; yeşil kamu alımları ve yeşil ihale uygulamalarını bu dönüşümün yapısal bir unsuru olarak ele almaktadır. Çalışmanın temel amacı, karbon maliyetinin ve çevresel kriterlerin kamu enerji alımlarına entegrasyonunu, kamu maliyesinde mali araçların klasik fiskal işlevlerinden, çevresel dışsallıkları içselleştiren ekstra fiskal politika araçlarına dönüşümü perspektifinden analiz etmek ve Türkiye için uygulanabilir bir yeşil ihale modeli önermektir. Tezde enerji alımları, kamu harcamaları içinde karbon etkisi en yüksek ve çevresel dışsallıkların en yoğun biçimde ortaya çıktığı alanlardan biri olması nedeniyle inceleme odağı olarak seçilmiştir. Enerji üretimi ve tüketimi, karbon maliyeti ve yaşam döngüsü maliyeti gibi çevre ekonomisi temelli araçların kamu alımlarına uygulanabilirliğini değerlendirmek açısından teorik çerçevenin pratikte test edilebildiği en elverişli alanı oluşturmaktadır. Ayrıca uluslararası uygulamalarda yeşil kamu alımlarının öncelikle enerji alımları üzerinden hayata geçirilmesi, bu alanın seçilmesini güçlendiren bir diğer faktördür. Çalışmada sürdürülebilir kalkınma yaklaşımının kamu maliyesi üzerindeki etkisi; kamu gelirleri, borçlanma ve bütçe yapısındaki dönüşümler bağlamında ele alınmakla birlikte, analiz esas olarak kamu harcamalarının niteliğindeki değişime odaklanmaktadır. Bu kapsamda yeşil kamu alımları ve yeşil kamu ihaleleri, klasik mali araçlardan farklı olarak, fiyat dışı çevresel kriterler yoluyla harcama kompozisyonunu dönüştüren yeni nesil mali araçlar olarak değerlendirilmektedir. Bu çalışmada, AB, OECD ve Dünya Bankası tarafından geliştirilen yeşil kamu alımları, karbon maliyetlendirme ve çevresel kriter entegrasyonu yaklaşımları incelenmiş; bu çerçeveler Türkiye'deki mevcut kamu ihale ve enerji alım uygulamalarıyla karşılaştırılarak kapsamlı bir boşluk analizi (GAP analysis) yapılmaya çalışılmıştır. Tez sonucunda, karbon maliyetini karar süreçlerine dâhil eden, çevresel kriterlere dayalı ve kamu enerji harcamalarının sürdürülebilirlik yönünde yeniden yapılandırılmasını hedefleyen Türkiye'ye özgü bir yeşil ihale modeli önerilmektedir. Bu modelin, kamu harcamalarının çevresel etkinliğini artırarak uzun vadeli mali ve ekolojik sürdürülebilirliğe katkı sağlaması beklenmektedir.