Yapay zekâ sistemlerinde unutulma hakkı
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, ÖZEL HUKUK ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ESRANUR BULDUK
Danışman: MEHMET ÇOĞALAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Gelişen teknolojiyle birlikte bilginin toplanması, işlenmesi, depolanması ve yayılması son derece kolaylaşmıştır. Elde edilen bilgiler internet ortamında süre ve alan sınırlaması olmaksızın saklanabilmekte, bu bilgilere dünyanın her yerinden anında erişim sağlanabilmektedir. İnternetin sağladığı sınırsız paylaşım ve erişim imkânı bireylerin özel hayatının gizliliğinin ve kişisel verilerinin korunması açısından ciddi tehditleri de beraberinde getirmektedir. Bireylerin geçmiş yaşantılarına ve düşüncelerine ilişkin içeriklerin üçüncü kişilerin erişebileceği ortamlarda yer alması; zaman içerisinde bu içeriklerin güncelliğini ve bağlamını yitirmesi gibi sebeplerle bireyler açısından mağduriyet yaratabilmektedir. Bu doğrultuda, bireylere geçmişlerine dair yayımlanan içeriklerin kaldırılmasını veya erişilemez kılınmasını talep etme hakkı olarak "unutulma hakkı" ortaya çıkmıştır. Unutulma hakkı, bireylerin geçmişlerinden bağımsız olarak onurlu, özgür ve ayrımcılıktan uzak bir yaşam sürebilmeleri ve kendilerini gerçekleştirebilmeleri açısından temel bir güvence niteliğindedir. Günümüzde yapay zekâ teknolojilerinin yoğun şekilde kullanılması unutulma hakkının uygulanabilirliğini önemli ölçüde zorlaştırmaktadır. Zira yapay zekâ sistemleri yalnızca verileri elde etmek ve depolamakla kalmamakta, aynı zamanda bu verilerden öğrenmekte, tahminlerde ve çıkarımlarda bulunabilmektedir. Hakkın uygulanışı çoğunlukla arama motorları ve internet ortamındaki kişisel verilerin silinmesi veya yok edilmesi yoluyla gerçekleşmekteyken yapay zekâ sistemlerinin yaygınlaşması ile yeni ve karmaşık bir boyut kazanmıştır. Yapay zekâ sistemleri, öğrenen ve öğrendiği bilgiler doğrultusunda çeşitli çıkarımlar yaparak gelişebilen yapılar olduklarından bireye ait verilerin silinmesi, sistemin o birey hakkında öğrenmiş olduğu bilgileri ve bu bilgilerden yaptığı çıkarımları ortadan kaldırmak için yeterli gelmeyecektir. Dolayısıyla unutulma hakkının yapay zekâ sistemlerinde etkin biçimde uygulanabilmesi için yalnızca eğitim veri havuzundan kişiye ait verilerin silinmesi yeterli olmayacak; bu sistemlerin öğrenme süreçlerinin, algoritmik işleyişlerinin ve karar alma mekanizmalarının da hak bağlamında yeniden değerlendirilmesi gerekecektir. Bu çalışmada unutulma hakkının ve yapay zeka sistemlerinin hukuki niteliği ele alınmış; yapay zeka sistemlerinde unutulma hakkının uygulanabilirliği tartışılmıştır. Çalışma, mevcut hukuki çerçevenin yapay zeka ortamında unutulma hakkını tam olarak güvence altına almakta yetersiz kaldığını ve bu nedenle hem teknik hem hukuki düzeyde yeni mekanizmalara ihtiyaç duyulduğunu ortaya koymaktadır.