Otizm spektrum bozukluğu tanılı çocuklarda yeme problemlerinin aile işlevselliği üzerine etkisi: Karma yöntem araştırması

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, ERGOTERAPİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: İREM PINAR YİĞİT

Danışman: HATİCE ABAOĞLU

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu araştırma, otizm spektrum bozukluğu tanılı çocuklarda yeme problemlerinin aile işlevselliği üzerindeki etkisini incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmanın örneklemini nicel aşamada 51 ebeveyn, nitel aşamada ise 21 ebeveyn oluşturmaktadır. Karma yöntem yaklaşımı benimsenmiş; nicel bölümde katılımcılara Çocukluk Otizmi Değerlendirme Ölçeği, Aile İşlevselliği Ölçeği, Otizm Öğün Davranış Kısa Ölçeği ve Besin Problemleri Tarama Ölçeği uygulanmış, nitel bölümde ise ebeveynlerle yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Nicel bulgular, Otizm Öğün Davranış Kısa Ölçeği'nin alt boyutları olan Besin Reddi (r=0.407, p=0.003), Sınırlı Çeşitlilik (r=0.369, p=0.008) ve Otizm Öğün Davranış Kısa Ölçeği toplam puanının (r=0.471, p<.001), aile işlevselliğinin roller alt boyutu ile anlamlı ilişki gösterdiğini ortaya koymuştur. Ayrıca, Besin Problemleri Tarama Ölçeği puanlarının aile işlevselliğinin roller (r=0.307, p=0.028) ve iletişim (r=0.285, p=0.043) alt boyutlarıyla ilişkili olduğu saptanmıştır. Nitel analiz sonucunda dört tema belirlenmiştir: (1) aile içi iletişim, roller ve uyumun sarsılması, (2) ebeveynlikte duygusal yük, sorumluluk artışı ve suçluluk döngüsü, (3) aile düzeni, rutinler ve beslenme kültüründe yeniden biçimlenme ve (4) sosyal destek ve çevresel kısıtlılıklar. Bulgular genel olarak yeme problemlerinin aile işlevselliğini çok boyutlu biçimde etkilediğini göstermektedir. Nicel ve nitel veriler birlikte değerlendirildiğinde, yeme güçlüklerinin aile içinde gerilimli etkileşimlere, rutinlerin bozulmasına, artan ebeveyn yüküne ve sosyal katılımın azalmasına yol açtığı; bununla birlikte ailelerin etkilenme düzeyinin sahip oldukları kaynaklar ve başa çıkma stratejilerine göre değiştiği görülmektedir. Bu sonuçlar, yeme problemlerinin aile yaşamını çok boyutlu ve bağlama duyarlı bir süreç olarak şekillendirdiğini ortaya koymaktadır.