COVID-19 pandemisinin bulaşıcı olmayan hastalıklar için sunulan hastane öncesi acil sağlık hizmetleri ile ilişkisinin değerlendirilmesi (Ankara, 2019-2023),
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, HALK SAĞLIĞI ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ŞEYMA ALİYE KARA
Danışman: BANU ÇAKIR
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmanın amacı, COVID-19 pandemisinin Ankara ilinde hastane öncesi acil sağlık hizmetlerinin kullanımına etkisini ortaya koymaktır. Bu çalışma, 2019–2023 yılları arasında Ankara ilinde hastane öncesi acil sağlık hizmetlerine yapılan başvuruların geriye dönük olarak incelendiği tanımlayıcı bir araştırmadır. Başvurular demografik özellikler, ilçe dağılımı, başvuru sonuçları, nakil nedenleri, bulaşıcı olmayan hastalık grupları, triyaj sınıflaması ve COVID-19 tanı durumu açısından değerlendirilmiştir. Yıllara göre başvuru hızları, yıl ortası nüfus verileri kullanılarak 1000 kişide başvuru sayısı şeklinde hesaplanmıştır. COVID-19 öncesi, süreci ve sonrası dönemler için seçilmiş bulaşıcı olmayan hastalıklara ait nüfusa dayalı hızlar ve hız oranları belirlenmiş; dönemler arası karşılaştırmalarda ki-kare testi ve negatif binom regresyon modeli kullanılmıştır. İstatistiksel analizlerde anlamlılık düzeyi α<0,05 olarak kabul edilmiştir. Başvuruların %50,6'sı kadın, %49,4'ü erkek olup cinsiyet dağılımı yıllar boyunca dengeli seyretmiştir. Bulaşıcı olmayan hastalıklar arasında en sık başvuru nedeni kardiyovasküler hastalıklar olmuştur. COVID-19 dönemleri karşılaştırıldığında KVH, diyabetes mellitus, kanser, kronik obstrüktif akciğer hastalığı ve serebrovasküler olay dağılımlarında dönemler arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar saptanmıştır (p<0,001). Yaş ve cinsiyet için ayarlanmış negatif binom regresyon analizine göre diyabetes mellitus ve kronik obstrüktif akciğer hastalığı başvuruları COVID-19 sonrası dönemde anlamlı biçimde azalırken, kardiyovasküler hastalık, kanser ve serebrovasküler olay başvurularında dönemler arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark saptanmamıştır. Yaş, cinsiyet ve ilçe değişkenleri için ayarlanmış ve 15 yaş ve üzeri nüfusla sınırlandırılmış negatif binom regresyon analizine göre, diyabetes mellitus ve kronik obstrüktif akciğer hastalığı başvuruları COVID-19 sonrası dönemde anlamlı biçimde azalırken, kardiyovasküler hastalık, kanser ve serebrovasküler olay başvurularında dönemler arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark saptanmamıştır. Ayrıca modellerde erkek cinsiyet, 65 yaş ve üzeri olmak ile perifer ilçede yaşamak, hastane öncesi acil sağlık hizmetlerine daha yüksek başvuru hızı ile anlamlı biçimde ilişkili bulunmuştur (p<0,05). COVID-19 pandemisi, Ankara ilinde hastane öncesi acil sağlık hizmetlerinin kullanımını önemli ölçüde etkilemiştir. Pandeminin ilk iki yılında başvuru yoğunluğu ve COVID-19 tanılı olgu yükü artmış, izleyen yıllarda bu yük belirgin biçimde azalmış ve hizmet kullanım örüntüsü daha dengeli bir yapıya kavuşmuştur. Hastalığa özgü farklı etkiler ile yaş, cinsiyet ve yaşanan yerin belirleyici rolü, olağanüstü durumlara yönelik esnek ve hedefe yönelik acil sağlık hizmeti planlamasının gerekliliğini ortaya koymaktadır.