Okuma güçlüğü olan çocuklarda leksikal vurgu farkındalığı ve okumanın diğer bileşenlerinin araştırılması
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Dil ve Konuşma Terapisi, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: GÖKÇESU ENGİN
Danışman: HAZEL ZEYNEP KURADA, AYŞIN NOYAN ERBAŞ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmanın amacı; okuma güçlüğü olan çocuklarda, leksikal vurgu farkındalığını ve okumanın diğer bileşenlerinin ilişkisel özelliklerini incelemektir. Çalışmanın katılımcılarını, 8;0-9;11 yaş aralığında okuma güçlüğü yaşayan ve sözel olmayan bilişsel performansları normal olan 40 kişi oluşturmuştur. Katılımcıların okuma performansları Okuma Yazma Değerlendirme Bataryası (OYAB)'nın Okuma Testleri, sözel olmayan bilişsel performansları ise Test of Nonverbal Intelligence (TONI-3) testi aracılığıyla ölçülmüştür. Leksikal vurgu farkındalıkları araştırmacılar tarafından geliştirilen Leksikal Vurgu Yargı Görevi'yle, sözel çalışma belleği performansları Çalışma Belleği Ölçeği (ÇBÖ) Sözel Bellek Alt Testiyle, fonem farkındalıkları ve uyak farkındalıkları ise Türkçe Fonolojik Farkındalık Testi (FFT) kullanılarak ölçülmüştür. Leksikal vurgu farkındalığına ilişkin doğruluk ve tepki süresi verileri; sözcük türü, vurgu konumu ve uyumluluk değişkenlerine göre doğrusal karma etkileri modeliyle analiz edilmiştir. Analizlerde başlıca; tepki süresinde, vurgu konumunun ve sözcük türünün; doğruluk üzerinde uyumluluğun anlamlı etkisi olduğu bulunmuştur. Okuma performansının; sözel çalışma belleği performansı, uyak farkındalığı, fonem farkındalığı tarafından yordanma düzeyini belirlemek amacıyla çoklu doğrusal regresyon analizi yapılmıştır. Analizlerde okuma performansıyla; sözel çalışma belleği performansı ve fonem farkındalığı arasında anlamlı ilişki bulunmuştur. Okuma performansı üzerinde fonem farkındalığı ve uyak farkındalığının toplam etkisinin anlamlı olduğu görülmüştür. Sonuç olarak, okuma güçlüğü olan çocukların sözcük vurgusunu algıladığı ancak vurguları karşılaştırmada zorlandıkları bulunmuştur. Ayrıca; sözel çalışma belleği performansı ve fonolojik farkındalık becerilerinin (fonem farkındalığı + uyak farkındalığı), okuma performansını yordadığına ulaşılmıştır. Bu bulguların Türkçe dili için bu alanda yapılacak yeni çalışmalara ışık tutacağı düşünülmektedir.