Peyzaj metriklerini kullanarak çok sensörlü arazi örtüsü analizi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, GEOMATİK MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: HAKAN DANACI
Danışman: SAYGIN ABDİKAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Dünya genelinde hızla artan insan nüfusu ve faaliyetleri, hem yeni arazi kullanım alanlarının oluşmasına hem de mevcut arazilerin sürekli dönüşümüne yol açmaktadır. Çeşitli dinamiklerin araziler üzerindeki etkilerini anlamak ve gözlemlemek, insan faaliyetlerinin doğru, sağlıklı, zararsız ve sürdürülebilir bir şekilde gerçekleştirilmesini sağlamak için çok önemlidir. Uzaktan algılama çalışmaları, geniş alanların gözlemlenmesini, farklı zaman dilimlerinden veri elde edilmesini ve fiziksel temas yoluyla gerçekleştirilmesi zor olan ölçümlerin yapılmasını sağlar. Peyzaj metrikleri ise, sınıflandırılmış uydu görüntüleri kullanılarak arazi örtüsü tiplerinin geometrik özelliklerini temel alan çeşitli hesaplamaların yapılmasını ve arazi örtüsü desenleri hakkında sayısal göstergeler elde edilmesini sağlayan bir kavramdır. Bu tezde, üç farklı uydudan elde edilen veriler kullanılarak Akdeniz Havzası'ndaki üç metropol liman kentinin (İzmir, Barselona ve Napoli) arazi örtüsü incelenmiştir. Landsat-8 ve Sentinel-2'ye ek olarak, sürdürülebilirlik çalışmaları için tasarlanmış ve daha yeni olan SDGSAT-1 uydusu da kullanılmıştır. Peyzaj metrikleri, Destek Vektör Makinesi (Support Vector Machine, SVM) yöntemi kullanılarak sınıflandırılan görüntüler üzerinde, üç farklı seviyede (peyzaj, sınıf ve yama seviyesi) hesaplanmıştır. Böylece, arazi örtüsü ve kullanımı sınıflarının bolluk, parçalanma, dağılım, şekil karmaşıklığı ve çeşitlilik gibi özellikleri değerlendirilmiştir. SDGSAT-1'in diğer iki uyduya kıyasla farklı sensör özelliklerine sahip olabileceği ve uygulanan sınıflandırma yöntemlerinde istikrarlı bir doğruluk göstermediği gözlemlenmiştir. Diğer iki uydudan daha yüksek doğruluk gösteren Sentinel-2, peyzaj desenlerini yorumlamada öncelikli olarak kullanılmıştır. İncelenen üç şehir arasında İzmir, kentleşme yoğunluğu açısından öne çıkmıştır. Barcelona da çok yoğun ve bütün bir kentsel alana sahip olmasına rağmen, İzmir'e kıyasla şehir içinde daha fazla açık alana sahiptir. Hem İzmir hem de Barcelona önemli miktarda doğal bitki örtüsüne sahip olmasına rağmen, Barcelona orman koruma, tarım ve kentleşme faaliyetlerinin planlı uygulanması açısından öne çıkmaktadır. Üçüncü şehir olan Napoli ise doğal yaşam alanı mevcudiyeti ve etkili planlama açısından daha zayıf bulunmuştur. Napoli daha düzensiz, parçalanmış ve dağınık bir peyzaj desenine sahiptir. Bu bağlamda, volkanik topografyanın doğal engeller yaratabileceği belirtilmiştir. Peyzaj metrikleri, görünür desenleri açıklamak için sayısal destek sağlarken, gözle kolayca fark edilemeyen ayrıntıların belirlenmesine ve potansiyel etkiler üzerine daha fazla araştırma yapılmasına olanak tanımıştır. Bu tezde, tamamen açık kaynaklı veriler ve araçlar kullanılarak, uzaktan algılama yöntemleri ile peyzaj metriklerinin beraber kullanımına dair bir örnek uygulanmıştır. Sürdürülebilirlik, ekoloji hizmetleri, şehir planlaması ve afet yönetimi gibi alanlardaki potansiyel çalışmalar için motivasyon ve fikir sağlanması amaçlanmıştır.