Obsesif kompulsif bozukluk tanısı alan bireylerin zaman kullanımı ve okupasyonel işlevselliğinin insan okupasyon modeli çerçevesinde incelenmesi

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, ERGOTERAPİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ZEHRA YENİCELİ TÜRK

Danışman: HATİCE ABAOĞLU

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu araştırmanın amacı, obsesif kompulsif bozukluk (OKB) tanısı alan bireylerin günlük zaman kullanım örüntülerini, ilgi ve katılım profillerini ve okupasyonel işlevselliklerini İnsan Okupasyon Modeli (MOHO) çerçevesinde bütüncül olarak incelemektir. Literatürde OKB'nin günlük aktiviteler, rol performansı ve değer–ilgi sistemleri üzerindeki etkisini MOHO temelli yaklaşımla değerlendiren çalışmaların son derece sınırlı olması, bu çalışmayı alan yazın açısından özgün bir konuma taşımaktadır. Araştırma, 32 yetişkin OKB tanısı alan bireyle karma yöntem kullanılarak yürütülmüştür. Nicel veriler Y-BOCS, OSA, MOHOST, İlgi Kontrol Listesi ve Modifiye Aktivite–Rol Anketi ile; nitel veriler ise MOHO temelli yarı yapılandırılmış görüşmelerle toplanmıştır. Bulgular, katılımcıların günlük zamanlarının büyük bölümünü uyku, dinlenme ve pasif aktivitelere ayırdığını göstermiştir. Bireylerin aktiviteleri değerli bulmalarına karşın OSA yeterlilik puanlarının düşük olması ve MOHOST'ta motivasyon, rutin oluşturma, zamanlama ve problem çözme alanlarında belirgin sınırlılıkların bulunması dikkat çekicidir. Obsesyon şiddeti arttıkça aktivite performansı ve rol katılımının anlamlı biçimde azaldığı; yaratıcı, sosyal ve açık alan aktivitelerine yönelik yüksek ilgiye rağmen kompulsiyonlar ve kaçınma davranışlarının katılımı sınırladığı saptanmıştır. Nitel analiz, MOHO'nun irade, alışkanlık, performans kapasitesi ve çevre bileşenlerinde kontrol ihtiyacı, katı rutinler, bilişsel yüklenme ve sosyal izolasyonun belirleyici örüntüler olduğunu ortaya koymuştur. Sonuç olarak bu çalışma, OKB'nin yalnızca klinik bir sendrom değil, bireylerin yaşam düzeni, rol dengesi, ilgi profili ve aktivitelerin öznel anlamı üzerinde çok boyutlu etkiler yaratan bir durum olduğunu göstermektedir.