Genç basketbolcularda yön değiştirme ve yavaşlama açığının sürat, reaktif kuvvet ve ekstremiteler arası asimetri ile ilişkisinin cinsiyete göre incelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, HAREKET VE ANTRENMAN ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ALPAYA ÖZKAN
Danışman: AYŞE KİN İŞLER
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışma, genç basketbolcularda yön değiştirme ve yavaşlama açığının sürat, reaktif kuvvet ve ekstremiteler arası asimetri ile olan ilişkisinin cinsiyete göre incelenmesi amacıyla yapılmıştır. Araştırmaya, en az 3 yıldır aktif basketbol geçmişi olan ve farklı lig seviyelerinde mücadele eden 21 kadın ve 18 erkek olmak üzere toplam 39 gönüllü sporcu katılmıştır. Çalışma antropometrik ölçümler ile başlatılmış, katılımcıların biyolojik olgunlaşma düzeyleri Mirwald ve arkadaşları tarafından geliştirilen formül kullanılarak belirlenmiştir. Ekstremiteler arası asimetrinin (ASİ) ve baskın bacağın belirlenmesi için katılımcılar unilateral aktif sıçrama (UAS) testine katılmış ve UAS verileri kullanılarak ASİ yüzdesi hesaplanmıştır. UAS testinde daha yüksek sıçrama değerinin kaydedildiği bacak baskın bacak olarak kabul edilmiştir. Reaktif kuvvet indeksi (RKİ), 30 cm yükseklikten gerçekleştirilen düşüş sıçraması (DS) testi ile değerlendirilmiş ve sıçrama yüksekliğinin yerde kalış süresine oranı olarak hesaplanmıştır. Doğrusal süratin belirlenmesi amacıyla 20 m sprint testi uygulanmış; 10 m (DST10), 15 m (DST15) ve 20 m (DST20) ara ölçümleri elde edilmiştir. Ayrıca, DST20 süresinden DST10 süresinin çıkarılmasıyla hızlanmalı 10 m (H10) değeri hesaplanmıştır. Yön değiştirme hızı (YDH), 505 testi ile değerlendirilmiş; yön değiştirme açığı (YDA), 505 test süresi ile DST10 süresi arasındaki farktan hesaplanmıştır. Yavaşlama açığı (YA) ise 505 testi ve sprint testinden elde edilen veriler kullanılarak belirlenmiştir. Verilerin analizinde cinsiyetler arası farkların belirlenmesinde bağımsız gruplarda t-testi, değişkenler arası ilişkilerin incelenmesinde ise Pearson korelasyon analizi kullanılmıştır. Bulgular YDHSağ, YDHSol ve YDHEn İyi değerleri ile DST10, DST15, DST20 ve H10 performanslarında cinsiyetler arasında bir fark olduğunu göstermiş ve erkek sporcuların daha iyi performans sergilediği görülmüştür (p 0,05). ASİ, RKİ ve DS performanslarında cinsiyetler arasında anlamlı bir fark gözlemlenmezken (p>0,05), UAS performansında erkek sporcuların her iki bacakta da daha yüksek değerlere ulaştığı saptanmıştır (p<0,001). Korelasyon analizi sonuçlarına göre her iki cinsiyette de YDA ve YA değerleri ile YDH arasında farklı düzeylerde pozitif yönde anlamlı ilişkiler gözlemlenmiştir (p<0,05). Kadın sporcularda YDA'nın H10 ile pozitif, RKİ ile ise negatif yönlü anlamlı ilişkiler sergilediği görülürken(p<0,05), erkek sporcularda YDA ve YA'nın sürat parametreleri ile negatif yönlü orta düzeyde ilişkili olduğu, ayrıca sadece YDASol değeri ile ASİ arasında pozitif yönlü bir ilişki bulunduğu saptanmıştır (p<0,05). Sonuç olarak, genç basketbolcularda erkek sporcular DST ve YDH açısından kadın sporculara oranla daha iyi performans sergilemelerine rağmen, sürat bileşeninin izole edildiği YDA ve YA değişkenleri açısından cinsiyetler arasında anlamlı bir fark saptanmamıştır. Bu durum, erkek sporcuların sahip olduğu sürat avantajının yön değiştirme ve yavaşlama sırasında teknik verimliliğe doğrudan yansımadığını göstermektedir. Başka bir ifadeyle, sürat etkisi elimine edildiğinde, genç kadın ve erkek basketbolcuların yön değiştirme performanslarının benzer düzeyde olduğu görülmüştür. Anahtar Kelimeler: Takım Sporları, Yön Değiştirme Açığı, Yavaşlama Açığı, Reaktif Kuvvet, Ekstremiteler Arası Asimetri, Cinsiyet, Genç Basketbolcular